‘Vlaanderen heeft de vuilste lucht in Europa’

Dat zei de fractieleider van de Groenen in het federale parlement in België.

Luchtfoto van Shell Moerdijk. Afbeelding is ter illustratie, Moerdijk komt niet in het stuk voor. Foto ANP

De aanleiding

In een reportage over het sterk verouderde wegennet in België sprak correspondent Tijn Sadée in NRC met onder anderen Kristof Calvo van de Vlaamse partij Groen. Volgens Calvo lijdt Vlaanderen dagelijks aan een „mobiliteitsinfarct”, met files en toenemende onveiligheid tot gevolg. „Het almaar uitdijende wagenpark zorgt ervoor dat Vlaanderen intussen de vuilste lucht van Europa heeft”, zei de groene politicus.

Waar is het op gebaseerd?

Wie met de auto door Vlaanderen rijdt, over de rondweg van Antwerpen richting Brussel, zal geneigd zijn Calvo gelijk te geven. Toch reageert hij in een e-mail enigszins verbaasd dat hij het woord „vuilste” zou hebben gebruikt. „Ik heb zeker gezegd dat België nummer 1 is qua subsidiëren van bedrijfswagens”, schrijft hij. Met een verwijzing naar de Yale Environmental Performance Index, noemt hij België de „tweede grootste vervuiler in Europa”.

En klopt het?

In Vlaamse media wordt regelmatig vastgesteld dat de luchtkwaliteit in Vlaanderen er slecht aan toe is. Zo had het weekblad Knack in juni nog een verhaal onder de kop ‘Antwerpse lucht bij de meest vervuilde in Europa’. De krant De Morgen schreef in 2014, onder de kop ‘Vlaanderen stikt in fijnstof’, dat de lucht in Vlaanderen „volgens de strengste norm ondermaats” is. Milieubioloog Tim Nawrot van de Universiteit Hasselt zei in het verhaal dat de luchtkwaliteit in de regio weliswaar is verbeterd, maar dat „de meeste landen het een stuk beter doen”.

Volgens Katrien Smet van overheidsinstelling Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) is het wegverkeer in Vlaanderen inderdaad een groot probleem. „We zijn een kleine regio met een heel dicht wegennet”, zegt ze in een telefonische reactie. Veel Vlamingen rijden in geleasde dieselauto’s. „Wagens worden schoner, maar tegelijkertijd worden er meer kilometers gereden en neemt het aantal auto’s nog steeds toe”, aldus Smet. Daar komt bij dat België een transitland is. „Toch wordt in Vlaanderen meer fijnstof geproduceerd door het verbranden van hout, dan door auto’s.”

De VMM schrijft op haar website dat Vlaanderen voor „heel wat stoffen” de strenge Europese doelstellingen haalt en „dat de Vlaamse luchtkwaliteit de voorbije decennia verbetert”. Ook volgens het rapport van het Europees Milieuagentschap EEA, Air quality in Europe – 2015 report, lijkt België niet uitzonderlijk slecht te presteren. Wat fijnstof (PM10 en de veel gevaarlijker PM2,5) en ozon betreft is België een middenmoter. Alleen op het gebied van stikstofdioxide (NO2) doet het land het vrij slecht – net als Nederland, trouwens – maar nog altijd beter dan Italië en Zweden.

Als graadmeter kan het aantal ‘verloren levensjaren per 100.000 inwoners’ worden gebruikt. Voor PM2,5 is dat in België 894 per jaar. Dat is best veel, maar nog altijd heel veel minder dan in Bulgarije, met 1.937 verloren levensjaren. Door ozon gaan jaarlijks 19 levensjaren per 100.000 inwoners verloren (tegenover 84 voor Griekenland) en door NO2 218 (in Italië 399).

Maar de Environmental Performance Index van de universiteit van Yale is een stuk minder positief. Die zetten België op milieugebied als geheel op plaats 41, maar voor de luchtkwaliteit op plaats 162 (Nederland staat op plaats 36 en voor luchtkwaliteit op 139). Daarmee staat België in Europa toch écht onderaan.

Conclusie

Volgens het EEA zijn de Vlamingen niet het vuilst van Europa, al valt er, zeker op het gebied van NO2 nog veel te winnen. En de VMM stelt dat de Europese richtlijnen keurig worden gehaald. Maar op Yale vinden ze de Belgische lucht wel het smerigst van heel Europa. Daarom beoordelen we de stelling als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt