SCP ziet ‘survival of the fittest’ op de arbeidsmarkt

Ziekteverzuim

Als je gezondheid zwak is, heb je minder kans op vast werk, blijkt uit een SCP-studie. Ook al ben je jong en doe je je werk goed.

Handicaps maken werk zwaarder. Foto Getty

Werkgevers kijken naar leeftijd en de manier waarop iemand functioneert. Maar om te beslissen of ze iemand in dienst willen houden of nemen, kijken ze vooral naar de gezondheid van die werknemer.

Dat blijkt uit het onderzoek Beperkt in functie, dat het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) deze woensdag publiceert.

Volgens het SCP lijkt er daardoor vooral voor flexibele werknemers een ‘survival of the fittest’ te ontstaan. Werkgevers mijden risico’s door medewerkers niet meteen een vast contract te geven, het aantal werknemers met een los contract groeit hard. Om wél meer zekerheid te krijgen, na een paar losse contracten, komt het er dus op aan dat je niet al te vaak ziek bent, of iets chronisch mankeert. Met een zwakke gezondheid heb je volgens het SCP „blijvend” minder kansen op de arbeidsmarkt.

Voor het onderzoek, dat past in de langlopende studie Trendrapportage ziekteverzuim, gebruikt het SCP gegevens uit enquêtes van het CBS en TNO die voor het grootste deel lopen tot eind 2014. Er is nog niet nagegaan hoe de nieuwe Participatiewet uitpakt: het is de bedoeling dat gehandicapten in ‘gewone’ bedrijven aan het werk gaan – met loonkostensubsidie en begeleiding.

Het SCP stelt wel vast dat het voor werkgevers niet heel veel uitmaakt als ze mensen met een gezondheidsprobleem wat ‘goedkoper’ kunnen krijgen, vooral door hun angst dat medewerkers langdurig ziek worden. De werkgever moet dan twee jaar lang het loon van die medewerkers doorbetalen. In de Sociaal-Economische Raad (SER) komen vakbonden en werkgevers dit najaar, is de bedoeling, met een advies aan het kabinet over die doorbetaling.

Twee keer zo vaak gepest

De studie van het SCP laat ook zien dat mensen met een zichtbare aandoening of een handicap het zwaarder hebben op de werkvloer dan anderen. Ze worden bijna twee keer zo vaak gepest en ze zeggen zelf dat ze minder kansen krijgen dan niet-gehandicapten om zich verder te ontwikkelen, bijvoorbeeld door scholing of door ander werk in hetzelfde bedrijf.

Maar ook als ze gepest worden of geen kansen krijgen, gaan ze minder vaak op zoek naar een andere baan dan hun collega’s zonder handicap. Het SCP gaat ervan uit dat dat komt omdat ze hun kansen op ander werk minder hoog inschatten. Of ze missen de energie.

„De overheid vindt dat iedereen aan het werk moet omdat je daar gelukkiger van wordt”, zegt SCP-onderzoeker Patricia van Echtelt. „Maar je kunt je afvragen of de sociale omstandigheden voor deze mensen wel zo leuk zijn.”

Gehandicapte werknemers voelen zich sneller uitgeput door hun werk. Ze zijn ook vaker ziek dan gemiddeld, maar dat geldt ook voor oudere werknemers, werknemers met een vast contract, mensen die naast hun werk mantelzorg doen én werknemers die net een reorganisatie hebben meegemaakt.

Er zijn, blijkt uit het onderzoek, steeds meer werkgevers die denken dat vooral de werkdruk in hun organisatie bepaalt of medewerkers uitvallen door ziekte: bijna de helft van de ondervraagde werkgevers ziet dat nu als het grootste risico. Toch zijn er steeds minder werkgevers die er iets aan willen doen: in 2010 probeerde nog bijna 20 procent van de werkgevers om de organisatie zo te veranderen dat het ziekteverzuim verminderde, in 2014 was nog minder dan 12 procent daarmee bezig.

De overheid probeert werkgevers ervan te doordringen dat ze méér moeten doen. Maar de vraag is, schrijft het SCP, of dat wel helpt. Door de bezuinigingen in de zorg en maatschappelijke opvang zijn er steeds meer mensen die mantelzorg moeten doen. Die blijven het zwaar hebben.