Ombudsman

Moerstaal: Wáár wilde Trump vrouwen grijpen?

AP/AFP/REUTERS

Volgens Donald Trump kunnen beroemdheden vrouwen gerust ‘by the pussy’ pakken. Wat maakten Nederlandse media daarvan?

Werd de Grijze Dame opeens grofgebekt?

The New York Times, door de statige vorm en inhoud lange tijd gesierd met die bijnaam, bracht afgelopen vrijdag de video-uitspraken van Donald Trump over zijn omgang met vrouwen letterlijk op de site, en later in de krant.

Dus inclusief fuck en grab them by the pussy.

Opmerkelijk voor die krant, die er een harde regel van heeft gemaakt vulgaire taal te weren. Omdat het hele gezin de krant moet kunnen lezen, maar ook uit een besef van burgerfatsoen.

Waarom werd deze ,,kleedkamertaal’’, zoals Trump het zelf naderhand noemde - dan wél letterlijk geciteerd? De ombudsvrouw van die krant vroeg het aan de politieke redactie en schreef er een rubriek over.

Het antwoord is simpel: nee, schuttingtaal hoort niet in de kolommen, maar als een presidentskandidaat zich zo obsceen uitlaat, is dat uiteraard nieuwswaardig. De woordkeus zegt iets over Trumps karakter, en past in een patroon van onbehouwen machismo. De lezers moeten dit dan zelf kunnen beoordelen. Niettemin, schrijft ombudsvrouw Liz Spayd, werd er wel eerst overlegd met de hoofdredacteur, die het groene licht gaf.

Een trendbreuk is het wel. Vulgaire taal en racistische opmerkingen van Richard Nixon, vastgelegd op zijn fameuze Witte Huis-banden, werden jaren later nog geschrapt door Amerikaanse kranten, inclusief de Times en The Washington Post. De toevoeging “expletive deleted [scheldwoord weggelaten]” werd een standaardgrap over Nixons presidentschap. Ook uit die tijd: toen in 1972 Nixons campagneleider John Mitchell, uit bed gebeld door Watergate-verslaggever Carl Bernstein, fulmineerde dat de uitgever van The Washington Post ,,met haar tieten door de wringer zou worden gehaald’’, werd het anatomische deel van die uitspraak in de krant, háár krant, weggelaten.

Hoe vertaalden Nederlandse media Trumps pussy?

Ik kwam verschillende varianten tegen. Trouw, de Telegraaf en Metro kozen voor ,,poes’’ of ,,poesje’’, De Correspondent voor ,,poes’’. In de Volkskrant zei Trump dat je vrouwen ,,in hun kruis’’ kon grijpen. Ook de NOS koos voor die vertaling. Nieuwssite nu.nl hield het, op basis van het ANP, op ,,naar haar kruis’’.

NRC koos voor de hardste variant: ,,kutje’’. Net als een columnist van VN, en de respectabele Amerika-commentator van BNR, Bernard Hammelburg.

Waarom?

Correspondent Guus Valk zegt:

Je moet woorden zoeken die de vulgariteit duidelijk maken, ook in het Nederlands. Het is, zoals iemand hier opmerkte, pornotaal. ‘Kruis’ valt dus af, dan had hij wel ‘crotch’ gezegd. ‘Poesje’ is mij te ouderwets, jaren tachtig-cabaret-achtig. Je hoort hier ‘pussy’ veel vaker dan ‘poesje’ in het Nederlands. ‘Kutje’ klinkt hard, maar daarmee laten we het best zien hoe hard hij het ook bedoelde. Dat wil zeggen: ik heb nog altijd geen betere vertaling verzonnen.

En dan met het niet-schattige verkleinwoordje, want anders had Trump het nog grovere cunt moeten gebruiken.

Dat lijkt me redelijk. ,,In het kruis grijpen” is de Nederlandse standaarduitdrukking, maar is die vulgair genoeg om te dekken wat Trump zei? Het ,,poesje’’ waar Trouw voor koos, heeft in tegenstelling tot de NRC-variant nog wél het voordeel van de dubbele betekenis die pussy in het Engels heeft. Anderzijds, de NRC-weergave is de meest vulgaire vertaling, die het best de rauwe lading van Trumps uitspraak benadert. In het citaat onthult zich zijn laatdunkende houding tegenover vrouwen, aan wie hij zich like a bitch (“als een dolle hond”?) meent te kunnen opdringen simpelweg omdat hij een beroemde man is.

Iets anders: het grijpen, oftewel grab. NRC, de Volkskrant en de NOS vertaalden Trumps boutade in de gebiedende wijs (,,grijp ze…”). Dat kan, maar het is aanvechtbaar. Het lijkt aannemelijker dat Trump in de video spreekt in de onbepaalde wijs: ,,Je kunt alles doen. Ze bij hun … grijpen.” Met andere woorden, na het you can do anything volgt een onuitgesproken dubbele punt en dan een voorbeeld, grab them by the pussy.

Detail? Het maakt voor de obsceniteit niet uit, maar het is toch een verschil of een presidentskandidaat eens zei dat je zoiets als beroemdheid kón doen, of dat hij de mannelijke helft van zijn gehoor er toe opriep. Uitsluitsel geven lijkt me lastig, het is maar hoe je ernaar luistert.

Trump voorliefde voor het woord pussy is intussen al veel eerder genoteerd, in een heel andere context. In een interview met Maartje Somers zei de Amerikaanse expert vrouwenstudies Jackson Katz dat Trumps aantrekkingskracht voor een deel komt uit zijn masculiene strijd ,,tegen de wussyfication’’ van Amerika, een samentrekking van wimp en pussy (slappelingen en lafaards). In het beruchte gesprek met Billy Bush hoor je hem ook zeggen dat iemand ,,such a pussy” is.

Helaas wat in de vergetelheid geraakt, dat ,,watje” voor wimp. Zo is de populaire kinderboekenserie Diary of a Wimpy Kid niet vertaald als Dagboek van een watje, maar als Dagboek van een loser. Nou ja, vertaald van Amerikaans naar Amerikaans, ook knap.

Het wachten is op de titel van Trumps memoires.