De vrouw die Zuma beschuldigde van verkrachting

Necrologie Fezeka Ntsukela Kuzwayo (1974-2016)

‘Khwezi’ durfde leider Jacob Zuma voor het gerecht te slepen wegens verkrachting. „Verbrand de trut”, riepen ze voor de rechtbank.

Zuid-Afrika leerde haar pas bij haar echte naam kennen toen ze zondag op 41-jarige leeftijd stierf in een ziekenhuis in Durban. Fezeka Ntsukela Kuzwayo ging als ‘Khwezi’ door het leven uit angst voor de gevolgen van haar levensbedreigende daad: ze durfde het aan Jacob Zuma te beschuldigen van verkrachting. Dat was in 2005, vier jaar voor Zuma tot president van het land werd gekozen.

Khwezi was zes jaar daarvoor besmet met hiv. Zuma gaf toe onbeschermde seks met haar te hebben gehad, maar hield altijd vol dat ze er zelf om had gevraagd. Na afloop nam hij een douche, bekende hij tijdens de rechtszaak.

Hij werd vrijgesproken bij gebrek aan bewijs. Zij werd door zijn aanhang met de dood bedreigd en moest onderduiken. Op demonstraties tijdens de rechtszaak droegen zijn aanhangers doodkisten met haar naam erop.

„Verbrand de trut”, riepen aanhanger van Zuma voor de rechtbank in Johannesburg. Haar huis in KwaZulu Natal ging in vlammen op. In 2007 kregen Kuzwayo en haar moeder asiel in Nederland.

Kuzwayo’s ouders verkeerden een generatie eerder ook in ballingschap. Op de vlucht voor de Zuid-Afrikaanse apartheidspolitie schuilden ze in Swaziland, waar ze regelmatig onderdak boden aan leden van het ANC. Daar leerde Fezeka Kuzwayo ook Jacob Zuma kennen. Haar vader bracht tien jaar met Zuma door in de gevangenis op Robbeneiland voor de kust van Kaapstad. Zuma was „mijn papa’s beste vriend”, vertelde ze tijdens de rechtszaak.

Kuzwayo memoreerde er ook aan tijdens een gedicht dat ze in Nederland voordroeg op het festival Afrovibes, gekleed in dezelfde doek, de khanga, als de avond waarop Jacob Zuma haar slaapkamer binnenkwam. Ze zag Zuma als een tweede vader, nadat haar eigen vader was overleden toen ze zelf pas tien jaar oud was.

Khwezi werd weer vergeten door Zuid-Afrika. Tot ongeveer een maand geleden, toen vier vrouwelijke activisten tijdens een live uitgezonden toespraak voor het spreekgestoelte van president Zuma gingen staan met kartonnen bordjes. Heel Zuid-Afrika kon nog net lezen: #RememberKhwezi, voor de activisten door Zuma’s lijfwachten werden weggewerkt.

Fezeka Kuzwayo en haar moeder keerden in 2011 in stilte terug naar Zuid-Afrika. „Ze was net bezig haar leven op orde te krijgen”, sprak voormalig antiapartheidsactivist Ronnie Kasrils, die de familie van Kuzwayo goed kende. President Zuma heeft deze week niet op haar dood gereageerd.