Aanranding eigen schuld? Onzin

Filmpje Trump Na de vulgaire opschepperij van presidentskandidaat Trump delen duizenden vrouwen via sociale media hun ervaringen met seksueel geweld. Met de hashtag #notokay zijn er soms wel vijftig reacties per minuut, zegt de initiatiefneemster in Los Angeles.

Foto Lucy Nicholson/Reuters

Bij Kelly Oxford bracht de vulgaire opschepperij van Donald Trump herinneringen boven aan de mannen die dachten dat het volstrekt aanvaardbaar was om haar te betasten. En ermee wegkwamen. Vrijdag lekte een elf jaar oude opname uit waarin Trump zegt vrouwen zonder toestemming te zoenen en „bij hun kutje te grijpen”. Voor Oxford, een Canadese schrijfster die in Los Angeles woont, was dat aanleiding om diezelfde dag over haar ervaringen te twitteren. „Vrouwen: tweet me je eerste aanranding. Het zijn niet alleen statistieken”, schreef ze. „Ik zal beginnen. Oude man in stadsbus grijpt mijn ‘kutje’ en glimlacht naar me. Ik ben twaalf.”

Ze had er niet veel reacties op verwacht, vertelde Oxford aan Amerikaanse media. Want wie wil er nu op sociale media haar meest traumatische, kwetsbare ervaringen delen? Duizenden vrouwen, zo bleek. Binnen korte tijd was #notokay geboren: een noemer waaronder vrouwen, vaak voor het eerst, openlijk vertellen over seksueel geweld dat hun is aangedaan. Van verkrachtingen door familieleden tot handtastelijkheden van leraren en taxichauffeurs. Oxford zei op een gegeven moment wel vijftig reacties per minuut te krijgen.

Een kleine bloemlezing van de reacties die Kelly Oxford kreeg. De tekst gaat verder onder de slideshow.

Volgens de Republikeinse presidentskandidaat waren zijn uitspraken, die hij deed toen hij 59 was en een zwangere vrouw had, niet meer dan „slap geouwehoer in de kleedkamer” van mannen onder elkaar. In het presidentsdebat van zondag ontkende Trump bovendien ooit een vrouw aangerand te hebben. Maar voor veel vrouwen op Twitter en Facebook was het feit dat een presidentskandidaat zo praat over hun ergste ervaringen, reden om die met de wereld te delen.

Stem vinden op sociale media

Het is niet voor het eerst dat slachtoffers van seksueel geweld op sociale media hun stem vinden. In 2014 was de moord op verschillende studentes in Isla Vista, Californië, aanleiding voor vrouwen om hun ervaringen te delen onder de noemer #yesallwomen. Het Witte Huis begon zelfs een campagne om seksueel geweld op universiteitscampussen uit te bannen onder de hashtag #itsonus. Een jaar geleden stak in Nederland een vergelijkbare storm op onder de noemer #zeghet. Toen was de aanleiding een uitzending van Pauw waarin een jonge cabaretière vertelde over haar aanranding. Het bezorgde haar zowel een stortvloed aan negatieve, seksistische reacties als bijval, vaak in de vorm van persoonlijke ervaringen in 140 tekens. Ook in de rest van de wereld, van Israël tot China, spreken vrouwen zich uit via sociale media. Soms om hun persoonlijke frustratie te uiten en de dader te aan de schandpaal te nagelen, maar vaker om ervaringen te delen en te laten zien hoeveel vrouwen vroeg of laat met seksueel geweld te maken krijgen.

Seksueel geweld op campussen, de moorden in Californië, massa-aanranding in Keulen of de uitspraken van Trump, maken bij veel vrouwen iets wakker. „Ik ben 52 – ik heb niet eerder beseft hoe vaak ik verbaal en fysiek door mannen ben aangerand”, twitterde geschiedenislerares Julia Hendrix. „Ik ben drie keer slachtoffer van aanranding geweest”, schreef Amanda Marjorie uit New York. „Jarenlang heb ik het niet als aanranding gezien wegens die ‘boys will be boys’-mentaliteit die Trump en zijn fans hebben.”

Wat vrouwen, en mannen, lange tijd goedpraatten als ‘eigen schuld’ of in deze samenleving blijkbaar aanvaardbaar gedrag, accepteren zij niet meer, zegt Delilah Rumburg van het National Sexual Violence Resource Center. „De normen van wat grensoverschrijdend is, zijn echt aan het veranderen. Dat komt mede omdat mensen via sociale media veel meer toegang tot informatie hebben én direct hun eigen verhaal kunnen vertellen.”

Trump kan zich niet verschuilen achter het feit dat zijn uitspraken van tien jaar geleden zijn, maar onderzoekers bevestigen dat de tolerantie voor seksueel geweld, intimidatie en opmerkingen zijn veranderd. Trump sloeg terug met een persconferentie met vrouwen die zeggen door Bill Clinton te zijn misbruikt. Wat de vraag oproept of, los van de vraag of hun exacte aanklachten kloppen, Clinton in deze tijd van activisme op sociale media was weggekomen met zijn seksueel ongeremde gedrag, zoals hij dat in de jaren negentig deed.

Hoewel de wil om over ongewenste en traumatische seksuele ervaringen te praten toeneemt, neemt het aantal aangiftes van aanranding of verkrachting af, in zowel de VS als Nederland. Is er minder seksueel geweld of neemt de aangiftebereidheid af? Delilah Rumburg denkt dat het komt doordat een aangifte en een rechtszaak voor een slachtoffer even traumatisch kunnen zijn als het incident zelf. Aanranding en onvrijwillige seks zijn vaak moeilijk te bewijzen.

„Veel van de vrouwen die nu hun verhaal delen via sociale media willen vooral erkenning van wat hun overkomen is. Ze willen gehoord en geloofd worden. En zeker in gevallen waar het gaat om onvrijwillige seks met een bekende, willen ze vaak niet dat die de gevangenis ingaat, maar dat hij zijn excuses aanbiedt”, zegt Rumburg. „En een cultuurverandering waardoor het niet meer gebeurt.”