Poolse filmmaker Andrzej Wajda (90) overleden

Wajda geldt als een van de belangrijkste regisseurs uit Polen en grondlegger van de Poolse filmschool.

Andrzej Wajda in 2007 Foto: Janek Skarzynski / AFP Photo

De Poolse regisseur Andrzej Wajda is zondag op 90-jarige leeftijd overleden. Wajda geldt als een van de belangrijkste regisseurs uit Polen. Hij was grondlegger van de Poolse school, een beweging van Poolse regisseurs die zich geïnspireerd door het Italiaanse neorealisme afzetten tegen de dictaten van het socialistisch-realisme dat overal in communistisch Oost-Europa door de Russische overheersers werd opgelegd.

Tijdens zijn 60-jarige loopbaan maakte Wajda meer dan veertig films. Wajda vestigde in de jaren vijftig zijn naam met een trilogie over de oorlog (Het riool, Een generatie en As en diamant) en keerde met zijn film Katyn in 2007 terug naar het thema van de Tweede Wereldoorlog.

Lees ook:De tragedie van Katyn als film

Vier keer werd Wajda met zijn films genomineerd voor een Oscar in de categorie “beste buitenlandse film”. In 2000 kreeg hij een speciale ere-Oscar toegekend voor zijn volledige oeuvre. In 1981 won hij met zijn film De man van ijzer, de tweede in de “Man van”-trilogie een Gouden Palm op het filmfestival in Cannes.

In 2013 verscheen Walesa, het slotdeel van die trilogie, waarover NRC-recensent André Waardernburg schreef:

Walesa, Man of Hope, het slotdeel van Wajda’s ‘Man of’-trilogie, schetst middels een vermenging van archiefbeelden, Poolse punkrock op de geluidsband en nagespeelde scènes, op fraaie wijze een beeld van een tijdperk waarin onderdrukking de norm was en de rechten van individuen met voeten werden getreden. Rechtschapen held Walesa vormt eerst een moreel baken in de strijd voor betere arbeidsomstandigheden, waarna hij het net breder uitwerpt: wordt het geen tijd voor vrije verkiezingen?

Lees ook: Lech Walesa als moreel baken en rechtschapen held

In de jaren zeventig sympathiseerde Wajda met de protestbeweging Solidarność tegen het communistisch regime. Zijn film De man van marmer werd in 1977 door de Poolse autoriteiten gecensureerd. Zes jaar later werd Wajda gedwongen ontslag te nemen als voorzitter van de filmmakersvereniging. Hij vertrok daarop naar Frankrijk, om na de val van het communisme in 1989 terug te keren.

Wajdas laatste film Powidoki zal in januari van 2017 in première gaan en vertelt het levensverhaal van de Poolse avant-garde schilder Wladyslaw Strzeminski. Onlangs werd die film gekozen als Poolse inzending voor de komende Oscars.

Oud-premier van Polen en thans voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk liet via Twitter weten bedroefd te zijn. “Wij zijn allemaal Wajda. Via zijn lens keken we naar Polen en naar onszelf. En begrepen we onszelf beter. Dat zal nu moeilijker worden.”

Twitter avatar donaldtusk Donald Tusk Wszyscy jesteśmy z Wajdy. Patrzyliśmy na Polskę i siebie samych przez Niego. I lepiej rozumieliśmy. Teraz będzie trudniej.