Merkel zoekt steun in Afrika

Migratie

De Duitse bondskanselier Merkel bespreekt deze week in Mali, Niger en Ethiopíë hoe de EU kan bijdragen de migratie te beperken.

Foto Baba Ahmed/AP

Een strategisch buitengewoon belangrijke kwestie - zo noemde bondskanselier Merkel onlangs „de manier waarop we in de toekomst omgaan met ons Afrikaanse buurcontinent”. Daarbij doelde ze vooral op de vraag of het zal lukken om de grote (en groeiende) vluchtelingenstroom uit Afrika naar Europa te beperken.

Europa staat „een dramatische toename van de migratie uit Afrika te wachten”, als de economische perspectieven in de Afrikaanse landen in kwestie niet verbeteren, waarschuwde haar minister van Ontwikkelingssamenwerking, Gerd Müller, de afgelopen maanden herhaaldelijk. Vanuit dat besef bezoekt Merkel dezer dagen Mali, Niger en Ethiopië.

Met de regeringsleiders daar bespreekt ze hoe Duitsland en de Europese Unie ertoe kunnen bijdragen om ter plaatse meer alternatieven voor emigratie te ontwikkelen. Daarbij komt ook aan de orde hoe haar Afrikaanse gesprekspartners de illegale migratie aan banden kunnen leggen. Want zonder hun hulp kan Europa de komst van grote aantallen migranten in de komenden jaren en decennia in niet aan banden leggen.

Akkoord met Afrikaanse landen

Na het vluchtelingenakkoord dat de Europese Unie dit voorjaar onder Duitse aanvoering sloot met Turkije, streven Berlijn en Brussel nu naar vergelijkbare akkoorden met een aantal Afrikaanse landen, waaronder de drie die Merkel bezoekt.

De meeste migranten uit West-Afrika naar Europa reizen door Mali en Niger noordwaarts, om na een tocht door de woestijn vanuit Noord-Afrika, veelal Libië, de hachelijke overtocht over de Middellandse Zee te maken naar Italië. Alleen al door de stad Agadez, in het noorden van Niger, komen jaarlijks 150.000 mensen op doorreis naar het noorden.

Merkel heeft de afgelopen weken erkend dat Duitsland het veel te lang wel best vond om het probleem bij de Zuid-Europese landen te laten liggen. De driedaagse reis die ze nu maakt, en dinsdagavond afsluit, vloeit voort uit het besef dat de toestroom van vluchtelingen en andere migranten om een Europees beleid voor de lange termijn vraagt.

Sinds vorig jaar is het vluchtelingenbeleid hét onderwerp waarop Merkel politiek wordt afgerekend. Daarmee is ook deze Afrika-reis een staaltje van buitenlandse politiek die met de binnenlandse is verweven – op z’n Duits: Weltinnenpolitik.

Afgelopen week zei Merkel in Die Zeit:

„Het welzijn van Afrika is een Duits belang. Als ik er als Duitse bondskanselier voor wil zorgen dat het de Duitsers goed gaat, dat de Europese Unie niet uit elkaar valt, dan moet ik me er ook om bekommeren dat de buurlanden van Europa zich zó ontwikkelen dat de mensen daar zich thuis kunnen voelen in hun eigen land. Dat betekent dat we ons op een nieuwe manier met Afrika moeten bezighouden. Stabiliteit in onze landen, hangt er mede vanaf of we daar hoop kunnen bieden.”

Lange adem

Dat dit een zaak van lange adem is, en een onderneming met veel onzekerheden, erkent de Duitse regering. Niger bijvoorbeeld is een van de armste landen ter wereld, met een bevolking die door hoge geboortecijfers razendsnel groeit. In Agadez, draaischijf van illegale migratie, is de lokale economie sterk afhankelijk geworden van de migratiestromen en in het bijzonder mensensmokkel. Met de 17 miljoen euro extra Duits ontwikkelingsgeld die Merkel maandag aan Niger toezegde, en nog tien miljoen voor leger, politie en grensbewaking voor de strijd tegen de mensensmokkelaars, los je dat niet op. En ook niet met de zestig miljoen die ze voor de komende jaren in het vooruitzicht stelde.

Maar het is deel van wat een bredere Afrikaans-Europese samenwerking moet worden, gericht op het onder controle krijgen van de migratiestromen. En het sluit aan bij al bestaande ontwikkelingssamenwerking en ook bij de militaire missies in Mali en Niger die gericht zijn op de stabilisatie van de landen en de regio.