Geen make-up, dat kan dus ook

Cosmetica Sinds zangeres Alicia Keys in het openbaar zonder make-up verschijnt, volgen veel vrouwen haar voorbeeld. Ze willen zich niet meer verschuilen.

Alicia Keys bij de MTV Video Music Awards, zonder make-up. Foto Eduardo Munoz/Reuters

Ik was elf jaar oud, mijn moeder had me opgegeven voor een portfolioshoot bij een modellenbureau voor kinderen. Erg opgewonden was ik niet, ik vond het eerder irritant omdat het betekende dat ik op zaterdagmorgen geen Telekids kon kijken. Ter voorbereiding sloeg ik de Fancy open om nog eens goed te kijken naar de meisjes die daarin poseerden. Een ding viel me op, iets wat ik niet had en al die modellen wel: make-up. De dag van de shoot ben ik een uur eerder opgestaan. Met een opengeslagen Fancy naast me, was ik voor de grote spiegel gaan zitten. Heel voorzichtig tekende ik, met de make-up van mijn moeder, een lijntje om mijn lippen, vulde het in met lipgloss en veegde het mascaraborsteltje over mijn wimpers. In mijn ogen was het geslaagd.

In de studio zat de fotograaf al klaar, wat me vrolijk stemde, omdat ik geloofde dat ik na een klik van camera weer naar huis mocht om Carlo en Irene te kijken. Tot mijn teleurstelling moest ik honderden poses aannemen die compleet onnatuurlijk aanvoelden. Twee weken later kreeg ik de foto’s thuis opgestuurd. Het meisje op de foto’s leek in de verste verte niet op de meisjes uit de Fancy. Mijn make-up leek aangebracht door een zenuwachtig kind van elf, wat ook zo was. Alles zat scheef, het lijntje om mijn lippen bibberde ergens rond de contouren van mijn lippen. Had mijn moeder me niet gezien voor ik vertrok? De foto’s mocht niemand zien en make-up liet ik voortaan links liggen.

Pas rond mijn zestiende vertrouwde ik mezelf genoeg om een recht lijntje boven mijn ogen te trekken. Als ik lippenstift gebruikte, moest die knalrood zijn. Daarnaast gebruikte ik poeder dat mijn gezicht in een witte waas zette. Dat deed ik met enige regelmaat tot een jaar geleden. Zonder erbij stil te staan liet ik mijn cosmetica steeds vaker liggen. Het viel onbedoeld samen met het begin van de #NoMakeup-revolutie: miljoenen vrouwen deelden selfies zonder make-up. In mei was beweging die aangezwengeld door Alicia Keys, ze schreef een openhartig stuk voor Lenny, de nieuwsbrief van schrijfster/actrice Lena Dunham, waarin ze beschreef niet langer gebogen te willen gaan onder de eisen van de entertainmentindustrie en dat ze had besloten zich niet meer te verbergen achter make-up. „Cause I don’t want to cover up anymore. Not my face, not my mind, not my soul, not my thoughts, not my dreams, not my struggles, not my emotional growth. Nothing.”

Zelfs geen make-up op de rode loper

Er zijn genoeg vrouwelijke sterren die foto’s uit hun privéleven delen waarop ze geen make-up dragen. Anouk plaatste een foto van zichzelf toen ze hoogzwanger was en alleen maar aan fastfood kon denken. Adele zegde in augustus een concert af via Instagram door haar fans een foto zonder filter te sturen, terwijl ze duidelijk verkouden was. Toch is er een groot verschil: wat Alicia onderscheidt van Anouk en Adele is dat ze op geen enkel moment meer make-up draagt, niet op de rode loper, niet als jurylid van The Voice US en niet op de cover van haar nieuwe album. En dat is nieuw.

Honderd jaar geleden, in het begin van de vorige eeuw, was make-up hopeloos uit de mode. Daarvoor maakten vrouwen uit hogere kringen hun gezicht bleek als ze uitgingen. Make-up werd daarna voornamelijk geassocieerd met vrouwen van lichte zeden. Totdat film zijn entree maakte en filmsterren rolmodellen werden. Op het scherm werd alles uitvergroot dus kon visagie helpen oneffenheden te camoufleren, amandelvormige ogen te accentueren, en lippen nog wat aan te zetten. Al snel gebruikten steeds meer actrices ook make-up wanneer ze op de rode loper verschenen. Vrouwen zagen wat de sterren opdeden en spiegelden zich daaraan door ook make-up te gaan gebruiken.

Ook andere vrouwen, zoals Gwen Stefani, posten foto’s zonder make-up. Ter vergelijking: één met make-up.

Still playing Gx

A photo posted by Gwen Stefani (@gwenstefani) on

Alicia Keys neemt een loopje met de geschiedenis, ze doet precies het omgekeerde van wat de sterren van toen deden. Ze geeft een andere optie, zo kan het ook, wil ze zeggen. Ze voelt zich krachtiger zonder make-up, het was een manier om haar drang naar constante perfectie te smoren. „And I swear it is the strongest, most empowered, most free, and most honestly beautiful that I have ever felt.” Ze is, net als de sterren van vroeger, een rolmodel voor andere vrouwen. De vraag rijst of deze revolutie voor alle vrouwen verandering brengt.

Dat Alicia Keys een snaar raakt, valt te verklaren. Een hang naar natuurlijk leven is al veel langer een tendens. Eten wat de natuur te bieden heeft, zonder toegevoegde suikers, met een handje vol superfoods en in een shirt van bamboe of 100 procent biologische katoen. Voor wie mascara als iets onnatuurlijks ziet, past een make-uploos bestaan daarbij.

Zonder make-up naar een chique aangelegenheid gaan, is een statement geworden. De vrouwen die dit al deden en zich niets aantrokken van ongeschreven regels worden nu gezien als voorlopers. Geen make-up is bon ton.

Het is bovendien een stap in de richting van gendergelijkheid, een situatie waarin vrouwen ook de optie krijgen om zonder make-up trots te zijn. Een recht dat mannen al hadden. Die hoeven niet te vrezen dat ze, als ze zonder foundation en mascara naar het werk gaan, de vraag krijgen of ze oververmoeid zijn.

Mijn eerste antwoord op de vraag waarom ik bijna geen make-up meer draag, is simpel: luiheid. Het duurt me te lang, en zeker in de ochtend wil ik elke kans om langer in bed te kunnen blijven grijpen.

En Gwen Stefani zonder make-up.

A photo posted by Gwen Stefani (@gwenstefani) on

Als ik wat dieper nadenk, blijkt er meer te spelen. Als ik me extravagant voel, wil ik mijn lippen paars kunnen stiften. Als ik me ingetogen voel, wil ik met ongeschminkte wangen naar buiten kunnen lopen zonder daar een opmerking over te hoeven verwachten. Want ik juich de revolutie toe, elke mogelijkheid die er is om meerdere vormen van schoonheid te omarmen moet worden aangegrepen. Van de over de top make-up in RuPaul’s Drag Race (een talentenshow voor drag queens) tot helemaal geen make-up, alles zou moeten kunnen. Ook afwisselen tussen extremen. Zo deelde Kim Kardasian vorige week een foto waarop ze geen make-up droeg, naar de Balenciaga modeshow in Parijs.

Lekker makkelijk, want deze vrouwen zijn al mooi? Dan zie je iets over het hoofd

Je kunt zeggen dat het alleen mogelijk is voor deze vrouwen om geen make-up te dragen omdat ze toch al zo mooi zijn, en ermee weg komen omdat ze hun roem al verdiend hebben. Maar door te beweren dat zij zo mooi zijn dat ze zónder kunnen, wordt tegelijk gezegd dat andere vrouwen te lelijk zijn om geen make-up te dragen. Dan zie je over het hoofd dat de sterren een statement maken van hun keuze om geen make-up te dragen naar een chique aangelegenheid.

Alicia Keys maakte zichzelf in zekere zin onaantastbaar, niemand kon nog denken dat haar make-uploze verschijning per ongeluk was. Haar privilege is niet dat ze uitzonderlijk mooi is, maar dat ze een platform heeft om van haar keuze een statement te maken. Ze gebruikt haar voorrecht op een positieve manier, maar het maakt meteen duidelijk dat haar keuze niet voor iedereen een optie is. Het is een stap in de goede richting, uiteindelijk zou het heerlijk zijn als het niet dragen van make-up geen statement meer is, maar gewoon één van de manier om jezelf te laten zien.

Het is de vraag of Nederland al klaar is voor de #NoMakeup-revolutie. In 2015 werd in Nederland 391 miljoen euro uitgegeven aan decoratieve cosmetica, zoals de Nederlandse Cosmetica Vereniging make-up noemt. Dat was 7 procent meer dan in 2014. Ook in andere landen blijven de uitgaven voor cosmetica stijgen. Misschien speelt de populariteit van make-upbloggers een rol – zij zijn een zegen voor de industrie. Of misschien ligt het aan de mensen die vragen of het wel goed met je gaat wanneer je een keer zonder make-up op het werk verschijnt.

Nu, inmiddels twintig jaar later, heb ik de foto’s van mezelf met die stuntelige lipstick weer in handen. Ik heb nooit een opdracht gekregen van het modellenbureau. Of het door de make-up kwam, weet ik nog steeds niet.

Alma Mathijsen is schrijver.