De vrouw die Zuma durfde aan te klagen, is overleden

Fezeka Ntsukela Kuzwayo durfde het in 2005 aan Jacob Zuma van verkrachting te beschuldigen. Hij werd vrijgesproken, zij vluchtte naar Nederland. Zondag overleed ‘Khwezi’.

Foto Reuters via Times Live

Zuid-Afrika leerde haar pas bij haar echte naam kennen toen ze zondag op 41-jarige leeftijd stierf in een ziekenhuis in Durban. Fezeka Ntsukela Kuzwayo ging als ‘Khwezi’ door het leven uit angst voor de gevolgen van haar levensbedreigende daad: ze durfde het aan Jacob Zuma te beschuldigen van verkrachting. Dat was in 2005, vier jaar voor Zuma tot president van het land werd gekozen.

Khwezi was zes jaar daarvoor besmet met HIV. Zuma gaf toe onbeschermde seks met haar te hebben gehad, maar hield altijd vol dat ze er zelf om had gevraagd. Na afloop nam hij een douche, bekende hij tijdens de rechtszaak.

Verbrandt de trut

Hij werd vrijgesproken bij gebrek aan bewijs. Zij werd door zijn aanhang met de dood bedreigd en moest onderduiken. Op demonstraties tijdens de rechtszaak droegen zijn aanhangers doodkisten met haar naam erop. ‘Verbrandt de trut’, riepen ze voor de rechtbank in Johannesburg. Haar huis in KwaZulu Natal ging in vlammen op. In 2007 kregen zij en haar moeder asiel in Nederland.

Kuzwayo’s ouders verkeerden een generatie eerder ook in ballingschap. Op de vlucht voor de apartheidspolitie schuilden ze in Swaziland, waar ze regelmatig onderdak boden aan leden van het ANC. Daar leerde Fezeka Kuzwayo ook Jacob Zuma kennen. Haar vader bracht tien jaar met Zuma door in de gevangenis op Robbeneiland. Zuma was „mijn papa’s beste vriend”, vertelde ze tijdens de rechtszaak.

Ze memoreerde er ook aan tijdens een gedicht dat ze voordroeg op het Afrovibes festival in Nederland, gekleed in dezelfde doek, de khanga, als de avond waarop Zuma haar slaapkamer binnenkwam. Ze zag Zuma als een tweede vader, nadat haar eigen vader was overleden toen ze tien jaar oud was.

Vergeten

Khwezi werd weer vergeten door Zuid-Afrika. Tot een maand geleden, toen vier vrouwelijke activisten tijdens een live uitgezonden toespraak voor het spreekgestoelte van president Zuma gingen staan met kartonnen bordjes. Heel Zuid-Afrika kon nog net lezen: #RememberKhwezi, voor de activisten door Zuma’s lijfwachten werden weggewerkt.

Fezeka Kuzwayo en haar moeder keerden in 2011 in stilte terug naar Zuid-Afrika. „Ze was net bezig haar leven op orde te krijgen”, sprak voormalig antiapartheidsactivist Ronnie Kasrils zondag, die de familie goed kende.

President Zuma heeft niet op haar dood gereageerd.