Rutte staat voor May klaar ‘als een bokser’

Brexit Voor het eerst komt de nieuwe Britse premier Theresa May deze maandag op bezoek bij Rutte. Wat wordt de Nederlandse strategie in de Brexit-onderhandelingen? De belangen voor Nederland zijn groot.

Theresa May houdt een toespraak op de slotdag van het congres van haar Conservatieve Partij, vorige week in Birmingham. Foto Toby Melville/Reuters

Hoe verder als Nederland in Europa, met het Verenigd Koninkrijk dat zich buiten de Europese Unie heeft geplaatst? Het kabinet weet het niet. De Brexit zal Nederland vergeleken met andere EU-lidstaten meer dan gemiddeld raken. Qua belangen die in het geding zijn zit Nederland volgens premier Rutte in de topdrie. Maar pasklare antwoorden op een vertrek van het Verenigd Koninkrijk heeft Rutte zijn Britse ambtgenoot Theresa May niet te bieden, wanneer zij deze maandag voor een kennismakingsbezoek bij hem langskomt op het ministerie van Algemene Zaken.

Hoewel het alweer ruim drieënhalve maand geleden is dat de Britse bevolking zich in een referendum uitsprak tegen een verder lidmaatschap van de Europese Unie heeft minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) pas vorige week donderdag de invloedrijke Adviesraad voor Internationale Vraagstukken (AIV) om advies gevraagd. De vier vragen aan de raad zijn zeer open geformuleerd. Ze bevatten in tegenstelling tot eerdere adviesaanvragen geen enkele politiek richting.

Vraag 1: ‘Wat moeten vanuit Nederlands perspectief kernelementen zijn van een nieuwe bilaterale relatie met het Verenigd Koninkrijk?’ Vraag 4: ‘Waarop zou de komende jaren de inzet van de Nederlandse regering gericht moeten zijn in de bilaterale relatie met het Verenigd Koninkrijk?’

Omgangsregeling

Voor een deel is de vaagheid die het kabinet uitstraalt onderhandelingstactiek. Zodra premier May begin volgend jaar formeel aankondigt dat de Britten de echtscheidingsprocedure in gang willen zetten, zullen de onderhandelingen met de Europese Unie over de boedel beginnen. Dan zal ook een ‘omgangsregeling’ tussen de voormalige partners moeten worden besproken.

Premier Rutte heeft in de Tweede Kamer toegegeven dat het openlijk bespreken van scenario’s de Nederlandse onderhandelingspositie zal verzwakken. Maar als de onderhandelingen tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk volgend voorjaar daadwerkelijk beginnen, zal Nederland „als een fitte bokser” klaarstaan om in die strijd „het Nederlands belang centraal te stellen”, aldus Rutte.

Net als de rest van de overgebleven EU-lidstaten wil Nederland niet dat het Verenigd Koninkrijk in een toekomstige verhouding met de Unie een bijzondere positie voor zichzelf gaat opeisen. Als de Britten lid willen blijven van de interne markt, zoals ze steeds hebben gezegd, moeten ze ook alle vier de voor die markt geldende vrijheden accepteren. Het gaat hierbij om het vrij verkeer van mensen, goederen, diensten en kapitaal.

‘Ontelbare lijnen’

De Britten willen juist het vrij verkeer van personen aan banden leggen. Migratie was voor de Britse kiezers op 23 juni het overheersende argument om voor vertrek te stemmen. Maar het vrij verkeer van personen belemmeren is voor Nederland onbespreekbaar. Het is alles of niets. Rutte: „Daar kan men niet in gaan shoppen. Het cafetariamodel geldt daarin niet.” Hoe het dan wel moet? Dat is aan het Verenigd Koninkrijk, zei de premier onlangs in de Tweede Kamer. Op dit moment hebben alleen al 40.000 Nederlanders een verblijfstatus in Groot-Brittannië en 44.000 Britten hebben zo’n status in Nederland.

Duidelijk is in elk geval al wel dat Nederland de band met de overburen zoveel mogelijk wil behouden. Dat heeft Rutte de Britse premier in augustus telefonisch laten weten, kort nadat zij was benoemd als opvolger van premier David Cameron. „De relatie was goed, is goed en blijft goed”, zei Rutte tegen May. Hij wees daarbij op de „ontelbare lijnen” die op historisch, cultureel en economisch gebied tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk bestaan. May en Rutte constateerden in augustus dat hun beide samenlevingen en economieën „profiteren” van deze onderlinge samenwerking en dat dit zo moet blijven.

Relatie als bruggenbouwer

Of dat ook voor hun persoonlijke samenwerking zo zal uitpakken moet blijken. Van Rutte en Mays voorganger David Cameron was bekend dat ze een meer dan professionele onderlinge verstandhouding houden. Zo werd dat in elk geval beleefd door de anglofiel Rutte die in EU-verband vaak samen met zijn generatiegenoot Cameron optrok. Ze zijn bijna even oud, werden allebei in 2010 premier, en hadden ongeveer gelijk lopende gedachten over de EU die zich niet met alles moest bemoeien.

Met Theresa May moet de relatie nog worden opgebouwd en zal deze zonder meer anders worden. De Europese Unie als gemeenschappelijk element voor de relatie is straks weg. Nederland zal zich ongetwijfeld net als in het verleden, toen de Britten nog geen lid waren van de EU, weer willen opwerpen als bruggenbouwer. Omdat Nederland gewoonweg niet kan zonder de Britten. Daarvoor zijn de belangen te groot.