Wel gaten vullen, geen banen vervullen

Verenigd Koninkrijk

Een Deense politicologe bleek deze week niet meer welkom om te werken in het VK. Brexit heeft gevolgen voor de positie van buitenlandse werknemers.

Foto Toby Melville / Reuters REUTERS/Toby Melville

Hoe kan het aanwezige anti-buitenlandersentiment in het Verenigd Koninkrijk zich opeens vertalen in concreet beleid? Vraag het aan Sara Hagemann. Zij is het type analytische politicoloog dat de Britse regering nu goed kan gebruiken. Haar specialiteit is stemgedrag bij de Europese instellingen. Ze kent Brussel goed, evenals het Verenigd Koninkrijk, waar ze werkt aan de London School of Economics (LSE). Onlangs gaf ze nog een scherpe lezing aan buitenlandse journalisten waarin ze betoogde dat de onderhandelingen tussen het VK en de EU moeizaam zullen verlopen wegens het inherente stijlverschil. „De EU is geneigd stapje voor stapje naar een consensus toe te werken, de Britten houden van onderhandelen via confrontatie”, zei ze toen. Dat laatste heeft ze inmiddels aan den lijve ondervonden. Hagemann ontving deze week bericht dat haar bijdragen niet meer door het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken op prijs worden gesteld. De reden: Hagemann is Deense. Sara Hagemann is misnoegd, LSE is boos. Een mediarelletje is geboren.

Het incident past in de felle discussie deze week in het Verenigd Koninkrijk over de positie van buitenlandse werknemers. De regering van premier Theresa May zal buitenlandse werknemers in het VK niet vrijwaren van de gevolgen van Brexit.

Aanleiding van de commotie was de toespraak van minister Amber Rudd van Binnenlandse Zaken. In haar rede sprak ze over mogelijke manieren om in de toekomst immigratie te beperken. Vrijwel onmiddellijk werd ze beticht van racisme, van het verwoesten van de openheid en tolerantie die Britse universiteiten en onderzoekscentra tot de beste ter wereld maken, en die de City tot een mondiaal financieel centrum heeft gemaakt. Maar wie de toespraak van Rudd naleest, ziet dat ze genuanceerder was dan haar wordt toegedicht.

Strenger zijn voor bedrijven

Rudd zei dat ze samen met bedrijven wil kijken of het nodig is om strenger te zijn voor bedrijven die buitenlandse werknemers in dienst willen nemen. „De test moet garanderen dat mensen die hier komen gaten vullen op de arbeidsmarkt en niet banen vullen die Britten kunnen doen.” Die uitspraak werd snel geïnterpreteerd als dat Rudd bedrijven die buitenlandse werknemers in dienst hebben. publiekelijk voor schut wil zetten.

Rudds voorstellen lijken geschoeid op Amerikaanse en Australische leest. Daar moeten werkgevers ook uitleggen waarom ze buitenlanders in dienst willen nemen. Al zijn ze daar soepeler dan landen die hun arbeidsmarkt echt afschermen, zoals in ontwikkelingslanden het geval is. In Zuid-Afrika, India of Indonesië is het voor buitenlanders nagenoeg onmogelijk om aan een werkvergunning te komen. Indonesië heeft bijvoorbeeld een groot tekort aan piloten en ingenieurs, maar dat betekent niet dat de overheid meer buitenlanders toelaat om aan de vraag te voldoen.

Aangezien de Britse werkloosheid 4,9 procent bedraagt, zal het in veel sectoren lastig worden om via zo’n toets buitenlanders uit te sluiten. Dat bleek ook in de dagen na de toespraak van Rudd. Sajid Javid, de minister van Regionale Ontwikkeling, probeerde te sussen. Hij zei dat toekomstige migratiebeperking geen gevolgen zal hebben voor de woningbouw. Structurele woningnood is een van de belangrijkste binnenlandse politieke onderwerpen in het VK. Een op de acht bouwvakkers is buitenlands, zonder hen is het vrijwel onmogelijk om de benodigde huizen te bouwen.

Minister Philip Hammond van Financiën sprak soortgelijke woorden tijdens een bezoek aan New York. Hij verzekerde Wall Street dat de hoogopgeleide bankiers, techneuten en data-experts welkom blijven in Londen. „De beste en slimste talenten blijven hier altijd welkom”, zei Hammond.

De tegenstrijdigheid – migratie wel willen terugdringen, maar ook de open en internationaal georiënteerde economie draaiende houden – en de onenigheid binnen de ministerploeg van premier May is ook te proeven in de toespraak van Amber Rudd. Ze zei zeker de voordelen van arbeidsmigratie te zien. Maar ze constateerde ook dat stevige maatregelen nodig zijn om de onvrede weg te nemen zodat „ook de kiezer de voordelen van migratie weer ziet”.

Geen advies meer inwinnen van ’s lands scherpste politicologen met buitenlandse paspoorten is klaarblijkelijk zo'n ferme daad.