Column

Want de oermens

Het is een lange traditie dat allerlei uitingen van menselijk gedrag worden verklaard met de zin ‘want de oermensen deden/moesten dat ook’. Je eet altijd te veel taart, want de oermensen wisten nooit wanneer de volgende maaltijd zich aan zou dienen, dus met eten geldt: pakken wat je pakken kunt. Of: Je moet spelt eten, want de magen van de oermensen waren helemaal niet ingesteld op tarwe. Hardlopen is goed, want de oermensen waren altijd aan het jagen. En de ‘runner’s high’ is verklaarbaar, want als je je niet goed zou voelen bij rennen, hadden de oermensen het nooit volgehouden.

In dit kader vraag ik me af waarom ik, en velen met mij, hou van de herfst. Lage zon, frisse lucht, heerlijk! De oermensen, stel ik mij zo voor, hielden van de zomer. Dan is het leven toch een stuk makkelijker. De geur van herfst is de geur van verderf. Het licht verdwijnt. Het eten wordt minder. Het wordt koud. Allemaal dingen waar je als oermens waarschijnlijk niet blij mee bent. En natuurlijk, het is oogsttijd (gratis appels voor de oermens), maar dat verklaart nog niet waarom de herfstminnende mens zo mogelijk nog meer uitziet naar de winter. Want winter, daar had de oermens helemaal niets aan.

Misschien zit het zo. Annie Schmidt heeft ooit eens gezegd dat de oorlog nog zo gek niet was, omdat er cultureel niets gebeurde, en dat je al dat culturele dus ook niet bij hoefde te houden.

Zo is het ook met de herfst: er hoeft niet genoten te worden. In de zomer moet er van alles. Er moet op een terras gezeten worden, het is zonde als je binnen zit, er moet op vakantie gegaan worden. Als de herfst er eindelijk is, slaak ik een interne zucht: hèhè. Dat hebben we weer gehad.

Herfstgenieten is dus niet te verklaren vanuit de ‘want de oermensen’-theorie. En dan dringt zich meteen de vraag op: wanneer is het dan ontstaan, het genieten van dat er niet genoten hoeft te worden? Nadat mensen in huizen zijn gaan wonen in plaats van in een ondiepe grot? Na de uitvinding van het elektrische licht? Of hangt het samen met de opkomst van de psychotherapie?

En, belangrijker, nu de ‘want de oermens’-theorie dus toch niet multi-inzetbaar blijkt te zijn, betekent dit dan ook dat we bij nader inzien helemaal geen spelt hoeven te eten?

is cabaretier en schrijver.