Vredesprijs moet akkoord redden

Nobelprijs voor de Vrede

Nadat het vredesakkoord in Colombia per referendum was weggestemd, leek de rol van president Santos uitgespeeld. De Nobelprijs is voor hem een enorme steun in de rug.

Foto AFP / GUILLERMO LEGARIA

Oh My God, ik ben zeer vereerd”, was de eerste reactie van Juan Manuel Santos (65) op de voor hem onverwachte winst van de Nobelprijs voor de Vrede. De Colombiaanse president had vijf dagen eerder niet de benodigde steun gekregen voor zijn vredesakkoord met de guerrillabeweging FARC. Nu zei hij zich in een gesprek met het Noorse Nobelcomité te gesteund te voelen om zijn werk voort te zetten. „Ik zie dit als een mandaat om te blijven strijden voor vrede voor alle Colombianen. Ik zal daar de rest van mijn leven met al mijn energie mee doorgaan.”

Vijf dagen na het verloren referendum leek de rol van de Colombiaanse president uitgespeeld. Santos zei weliswaar te blijven streven naar vrede, maar stelde zelf geen ‘plan B’ voorhanden te hebben om het akkoord te redden.

De vrijdag bekendgemaakte Nobelprijs is ineens een enorme morele steun in de rug voor de president. Misschien dat die ertoe leidt dat de Colombianen Santos toch een tweede kans geven.

Het was vrijdagmorgen 4.20 uur in Colombia toen Santos als winnaar werd uitgeroepen. Het onverwachte nieuws werd in de vroege ochtend door de radiostations verspreid. „Voor degenen die het niet geloven herhalen we het: Santos heeft de Nobelprijs voor de Vrede gewonnen”, riepen verschillende reporters onafhankelijk van elkaar.

Santos werd wakker gemaakt door zijn zoon Martín, die hem het goede nieuws kwam brengen. Kort daarop werd hij gebeld door de Noorse directeur van het Nobelcomité, die hem in het Engels feliciteerde. „Ik ben hier heel erg dankbaar hiervoor. Dit is erg belangrijk voor mijn land en voor de slachtoffers van de oorlog”, verklaarde Santos.

De president sprak vroeg in de Colombiaanse ochtend zijn volk toe. „Colombianen, deze prijs is voor jullie. Ik neem hem in ontvangst uit naam van de miljoenen slachtoffers die bij de oorlog zijn gevallen”, zei de president in zijn residentie La Casa de Nariño in de hoofdstad Bogotá. „Samen zullen we de belangrijkste prijs van allemaal winnen: vrede.”

Santos leed op 2 oktober een gevoelige nederlaag toen 50,21 procent van de Colombiaanse deelnemers aan het referendum ‘nee’ zeiden. Daarmee werd de voormalige president Álvaro Uribe, die fel tegen het akkoord is, de grote winnaar. Deze aanvoerder van het ‘nee-kamp’ stuurde Santos vrijdag via Twitter zijn felicitaties. Maar wel met enige reserves. „Ik hoop dat hij de akkoorden, die schadelijk zijn voor de democratie, zal veranderen”, voegde Uribe toe aan zijn gelukswens aan zijn rivaal.

Timoleón Jiménez, alias Timochenko, de leider van de FARC, reageerde ook met een persoonlijke tweet. „De enige prijs die wij willen is vrede met sociale rechtvaardigheid voor een Colombia zonder paramilitairen, zonder represailles noch leugens”, stelde het hoofd van de FARC.

De beweging was volgens de Colombiaanse krant El Tiempo samen met vijf slachtoffers van het gewapende conflict óók genomineerd voor de Vredesprijs. Maar het comité besloot uiteindelijk alleen Santos te onderscheiden. Het feit dat de Vredesprijs voorbijging aan de guerrillero’s is wellicht een opluchting voor Santos, gezien de politieke spanningen na het referendum. Veel Colombianen vinden dat in Santos’ akkoord veel te veel concessies worden gedaan aan de FARC. Een gedeelde Vredesprijs met de FARC had in Colombia waarschijnlijk alleen maar meer strijd veroorzaakt.

Het Colombiaanse conflict, dat al 52 jaar duurt, kostte aan 220.000 mensen het leven. Circa 45.000 mensen zijn nog altijd vermist en bijna zeven miljoen mensen werden verdreven uit hun woonplaatsen. Na vier jaar van onderhandelen tussen de Colombiaanse regering en de FARC werd op 24 augustus een akkoord gesloten. Ruim een maand later werden door Santos en Timochenko de handtekeningen gezet in het Colombiaanse Cartagena.

Als de Colombianen ‘ja’ tegen het akkoord hadden gezegd dat zou het in een wet zijn veranderd. De FARC zou dan zijn zevenduizend nog actieve strijders hebben demobiliseerd. Die zouden dat 180 dagen de tijd hebben zich te ontwapenen.

Kaci Kullman Five van het Nobelprijscomité zei dat de prijs ook bedoeld was als „aanmoediging” voor de rebellen. „Het toewijzen van de prijs aan Santos is geen kleinering voor een van de andere partijen. De FARC is duidelijk een belangrijk onderdeel van dit proces.”

Na de uitslag van het referendum ontstond er onduidelijkheid of het staakt-het-vuren tussen de regering en de FARC van kracht zou blijven. Santos zorgde dinsdag voor verwarring toen hij stelde dat beide partijen de wapenstilstand voorlopig zouden verlengen. Eerder werd aangenomen dat het-staakt-het-vuren sowieso tot 31 oktober van kracht zou blijven.

De onderhandelaars van de regering en de FARC kondigden vrijdag aan dat ze afspraken hadden gemaakt om te zorgen dat de wapenstilstand standhoudt, waaronder toezicht door waarnemers van de Verenigde Naties. Dit wordt gezien als een cruciale voorwaarde om te voorkomen dat de strijd weer oplaait terwijl beide partijen proberen het vredesakkoord te redden.

Op een persconferentie in Havana beloofden onderhandelaars van beide partijen te luisteren naar degenen die tegen het akkoord hadden gestemd. Maar dat wordt een lastige opgave. Zo hebben de tegenstanders bezwaar tegen het feit dat de guerrillero’s amnestie krijgen. Maar voor de FARC was dit juist een van de belangrijkste voorwaarden voor vrede.

De Nobelprijs kan alle partijen in Colombia eraan herinneren wat op het spel staat en de druk opvoeren, maar dat betekent niet dat de uitweg uit de huidige impasse makkelijk is.