Regeermacht begint voor de VVD automatisme te worden

VVD-verkiezingsprogramma

Na tweemaal een kabinet-Rutte is het vertrouwen bij de VVD groot. Het programma wil vooral beschermen wat de VVD afgelopen jaren regelde.

Foto ANP/Bart Maat

Het automatisme van de macht zit hem in van die kleine, terloopse opmerkingen.

Neem het antwoord dat minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD) laatst gaf op Radio 1. Ze kreeg de vraag of zij geen fractievoorzitter wil zijn, de volgende regeerperiode. Natuurlijk lijkt haar dat wel wat, zegt ze. Alleen gaat niet zíj, maar een heleboel mensen daarover. „De mensen uit de fractie.” Ze neemt dan dus aan de nummer één op de lijst, Mark Rutte, toch wel het kabinet ingaat.

Ander voorbeeld, uit het debat over de Miljoenennota, eind september. Halbe Zijlstra krijgt een vraag over met welke partij de VVD straks wil regeren. Dikke kans, zegt Geert Wilders tegen VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra, dat de VVD na verkiezingen gewoon wéér met de PvdA gaat regeren. Toch? Zijlstra zegt wat hij vaker zegt, dat hij dat alleen kan uitsluiten als de VVD een meerderheid van 76 zetels in de Tweede Kamer haalt. Daarna serieus: „Als we minder zetels halen, zullen we dit land toch moeten regeren.”

De VVD, niet meer weg te denken uit een regeringscoalitie?

Het wordt een Rutte-campagne

Vrijdag presenteerden de liberalen hun partijprogramma voor de komende vier jaar. Er zitten weinig grote hervormingen in – die zijn de afgelopen jaren immers al doorgevoerd.

„Beschermen” van wat de VVD afgelopen jaren regelde, is het devies. Gecombineerd met allerlei rechtse aanscherpingen van het huidige kabinetsbeleid. Dingen die de VVD al veel langer wil, maar er bij de PvdA niet doorheen kreeg, bijvoorbeeld op het gebied van de arbeidsmarkt.

Als grootste regeringspartij zou het vreemd zijn met echt grote nieuwe dingen te komen, was de gedachte bij de VVD. Dan zouden ze de afgelopen zes jaar toch iets verkeerd hebben gedaan. Wel duidelijk is na vrijdag dat de VVD een Rutte-campagne gaat voeren. Zijn persoonlijke „plan voor Nederland” leest als een beschouwing waarin hij alle belangrijke thema’s premierabel langs loopt. Van een goede gezondheidszorg naar het belang van zekerheid van werk tot zelfs duurzaamheid. Met wat nadruk op de identiteitsdiscussie. De VVD wil kiezen voor de grote groep „koppige optimisten”, zei Rutte vrijdag. „Niet voor de schreeuwers die aan de kant staan. Niet de schreeuwers op links of op rechts, die boos zijn op alles.”

Bij andere partijen zien ze de vanzelfsprekendheid van regeringsverantwoordelijkheid erin sluipen bij de liberalen. Halbe Zijlstra die gewoon hardop zegt welk ministerie hij volgend jaar wel ziet zitten voor zichzelf. Liefst „iets financieel-economisch”.

Dom en onverstandig vinden ze dat bij coalitiepartner PvdA. Kiezers krijgen dan de indruk dat het om de baantjes gaat, in plaats van om je beleid. Bij het CDA verbazen ze zich over de snelheid waarmee het gebeurt, al na zes jaar in een kabinet als grootste regeringsfractie. Het CDA was altijd dé machtspartij. Nu zij vier jaar in de oppositie zitten, zien de christen-democraten licht geamuseerd toe hoe de VVD’ers publiekelijk fantaseren over hoe hun politieke leven van na 15 maart volgend jaar eruit ziet.

De liberalen hébben natuurlijk ook gewoon een grote kans om weer te gaan regeren, dat zien de andere partijen ook wel in. Rutte is een goede campaigner en de VVD heeft met dit verkiezingsprogramma geen enorme obstakels op zijn weg gegooid die hem het smeden van een nieuwe coalitie onmogelijk maken.

Het risico is dat die zelfingenomenheid van de VVD irritatie oplevert. Eerst bij de andere politici in Den Haag, dan bij journalisten, en uiteindelijk bij de kiezer. Zo ver is het nog niet, denken ze bij de andere partijen. VVD’ers zijn vooral pragmatische mensen, het is geen gemenigheid, zeggen ze bij de PvdA. En het CDA vindt het ook wel weer begrijpelijk, dat de liberalen zo blij zijn dat ze deze kabinetsperiode heel waarschijnlijk echt gaan afmaken en dus al zin hebben in de volgende.

Als iemand binnen de VVD de regeringsmacht níet als vanzelfsprekend ziet, dan is het Rutte zelf. Hij maakte van heel dichtbij de slechte tijden voor de VVD mee, tien jaar geleden, toen hij een tweestrijd met Rita Verdonk uitvocht. De meeste bewindspersonen van de nieuwe garde VVD’ers stonden toen verder op afstand.

Geen kat in het bakkie

Rutte moet dit risico al gezien hebben. Afgelopen zaterdag gaf hij op een VVD-ochtendje luid en duidelijk een waarschuwing af aan zijn partijgenoten. Stel alsjeblieft de VVD niet centraal, zei hij, de partij is geen doel, maar een middel. De overwinning is géén kat in het bakkie, zei hij ook: „We moeten er heel hard voor werken. Dat gaan we doen en dan op 15 maart zien we opeens, oeps, we zijn de grootste geworden.”