‘Papadag’ is best betaalbaar

Ouderschapsverlof Verlies van inkomen is de belangrijkste reden dat weinig jonge vaders verlof opnemen. Maar voor wie het handig regelt, hoeft het niet zo duur te zijn. Vijf tips.

Illustratie XF&M

Het lijkt vreselijk duur, onbetaald ouderschapsverlof opnemen. Vandaar dat weinig vaders ertoe te bewegen zijn. Maar in de praktijk kan het met de kosten best meevallen.

Zelf schoten wij er 350 euro netto per maand bij in, toen mijn man Johannes van Bentum (52) één dag in de week ging zorgen voor onze pas geboren dochter, en ruim een jaar later ook voor haar broertje. Vijf jaar heeft hij dat gedaan, tot de jongste naar school ging. Omdat hij gebruik maakte van de regeling voor arbeidsduurverkorting (adv), hoefde hij maar een halve dag onbetaald ouderschapsverlof per week op te nemen. Het alternatief was geweest dat de kinderen nog een extra dag naar het kinderdagverblijf zouden gaan. Voor één kind bespaarde we daarmee netto 219 euro opvangkosten per maand. Later spaarden we voor onze zoon nog eens 65 euro aan opvangkosten uit, een lager bedrag, omdat je voor nummer twee meer terugkrijgt van de Belastingdienst. Restte een verliespost van 66 euro, die ruimschoots werd gecompenseerd door de ouderschapsverlofkorting, een aftrekpost van honderden euro’s die begin 2015 is afgeschaft. Maar ook zonder die aftrekpost was de maandelijkse terugval in inkomsten te overzien.

In Nederland neemt slechts 23 procent van de vaders die daar recht op hebben ouderschapsverlof op, volgens de Emancipatiemonitor 2014 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Van de prille moeders neemt 57 procent ouderschapsverlof op, en zij werkten voor de geboorte van hun kind al parttime. Mannen vrezen dat een verlof hun carrièrekansen schaadt. „En dat is tot op zekere hoogte terecht”, zegt onderzoekster Anne Roeters van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). „De ideale mannelijke werknemer is constant beschikbaar, die sociale normen heersen nog steeds. Van vrouwen verwacht men dat ze verlof opnemen, dat wordt ze niet kwalijk genomen.”

Mijn echtgenoot kan erover meepraten. Een paar jaar geleden kreeg hij een interessante baan aangeboden – tot hij zijn ouderschapsverlof van een halve dag per week aankaartte. De manager liep rood aan: ouderschapsverlof was geen optie. Johannes liet de carrièrekans schieten.

Je moet het je wel kunnen veroorloven. Veel ambtenaren krijgen een deel van hun salaris tijdens hun ouderschapsverlof doorbetaald. Gemiddeld is dat de helft, aldus het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Maar in het bedrijfsleven krijgt de overgrote meerderheid van de Nederlanders geen tegemoetkoming van zijn werkgever.

Geld is dan ook de belangrijkste reden dat vaders achterblijven met de opname van ouderschapsverlof. Mannen verdienen gemiddeld bijna 19 procent meer dan vrouwen, volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dan is de keuze snel gemaakt: de vrouw levert een of meerdere werkdagen in. Dat financiën vaak de doorslag geven, blijkt wel uit het animo van jonge vaders in bijvoorbeeld Scandinavië en België, waar zij tijdens hun verlof een flink deel van hun salaris krijgen doorbetaald. Roeters: „Zij nemen veel vaker verlof op dan Nederlandse vaders. De bereidheid is er dus.”

Maar is het nu echt zo onbetaalbaar voor Nederlandse vaders om (bijvoorbeeld) een dag in de week voor hun kind te zorgen? Vijf mogelijke meevallers.

1. Wat kost het echt?

Hoeveel inkomen derf je per maand, bijvoorbeeld bij een halve of hele dag ouderschapsverlof per week? Trek daar de eventueel uitgespaarde nettokosten voor kinderopvang vanaf, en je hebt een beeld van de kosten. Kun je die opvangen? De komst van een kind brengt natuurlijk meer kosten met zich mee. Het Nibud rekent voor één kind gemiddeld 17 procent van het totale inkomen, voor twee kinderen samen 26 procent.

Tegenover extra kosten staan een paar financiële meevallers, nog afgezien van een vaak soberder leven (zoals minder vaak uit eten). Zo krijg je de kinderbijslag van ongeveer 65 euro per maand en de inkomensafhankelijke combinatiekorting voor de minst verdienende partner. Dat is een aftrekpost die bijvoorbeeld bij een jaarinkomen van 25.000 euro van de laagste verdiener jaarlijks bijna 2.300 euro bedraagt, een nettovoordeel van ongeveer 75 euro per maand.

De arbeidskorting kan ook wat opleveren. Verdien je bovenmodaal en ga je minder werken, dan stijgt die aftrekpost. Stel dat je van 50.000 euro naar 40.000 euro per jaar gaat, dan heb je een 400 euro hogere aftrek, wat maandelijks nog een paar tientjes scheelt. Maak je de hele som, dan weet je wat kind plus ouderschapsverlof ongeveer gaan kosten. Red je het met het inkomen dat overblijft?

2. Zet adv- of vakantiedagen in

Nederlandse mannen werken gemiddeld 36 uur per week, volgens CBS-cijfers. Bij een achturige werkdag betekent dat een halve adv-dag per week. Gebruik die voor je ouderschapsverlof en je hoeft er nog maar een halve dag ouderschapsverlof bij op te nemen voor een hele dag bij je kind. Dat scheelt een tiende salaris.

3. Werk allebei evenveel

Door fiscale voordelen levert een gelijke verdeling van werk- en zorgtijd tussen partners financieel soms meer op dan wanneer de man meer en de vrouw minder werkt. Anna van der Schors van het Nibud maakte een berekening voor twee partners die ongeveer een even hoog (modaal) uurloon hebben. Als zij beiden vier dagen werken, houden zij 40 euro per maand meer over dan bij een verdeling van vijf en drie werkdagen. In dit voorbeeld valt degene die terugschakelt in uren in een lagere belastingschijf, terwijl de ander binnen dezelfde schijf blijft. Daarnaast gaat de combinatiekorting, gebaseerd op het laagste salaris van tweeverdieners, omhoog.

Tekst gaat verder onder de grafiek.

4. Werk sowieso allebei

Het loont om allebei te werken, anders loop je die combinatiekorting helemaal mis. Volgens Van der Schors is het doorgaans voordeliger wanneer de een vier dagen werkt en de ander één dag, dan vijf om nul. Voor een stel met een modaal inkomen berekende Van der Schors dat zij per maand dan netto 262 euro meer te besteden hebben. Ook effect hebben in dit geval de lagere inkomstenbelasting en een hogere arbeidskorting plus algemene heffingskortingen.

5. Overweeg 4 x 9

Zo hoef je helemaal geen ouderschapsverlof op te nemen: kies in geval van een 36-urige werkweek voor vier dagen van negen uur. Al betekent dat veelal dat je partner op die dagen opdraait voor het breng- en haalritueel op de crèche, en je samen ontbijten en/of avondeten mist.