Jan Steens ‘Vrouw in een slaapkamer’

Het is dag – die vrouw trekt haar kous niet uit maar juist aan

Het is nogal vreemd dat de vrouw in het schilderij van Jan Steen, Vrouw in een slaapkamer, nu te zien in het Mauritshuis, bezig zou zijn haar kous uit te trekken (’Vrouwtje komt ten hof’ en ander jolijt, NRC 29/9).

De gebruikelijke naam van dit schilderij is Het ochtendtoilet. Het heeft een wat eenvoudiger tegenhanger in Het avondtoilet (Rijksmuseum Amsterdam), dat mogelijk van enkele jaren eerder dateert.

In dit schilderij, waarin het avondlijk donker is, staat de vrouw op het punt te gaan slapen en is zij bezig haar kous uit te trekken. Maar in Het ochtendtoilet is de scène verplaatst naar de ochtend, met helder daglicht.

Daarvan getuigt ook het onopgemaakte bed dat zij zojuist heeft verlaten. De vrouw is dus bezig haar kous aan te trekken.

In beide tafereeltjes heeft de vrouw net onder de knieën een inkeping op de plaats waar zij gewoon was haar kousenbanden te strikken.

Dat was een gevolg van het jaar in, jaar uit strak ombinden van de kousenbanden, destijds de enige manier om ervoor te zorgen dat de kousen op hun plaats bleven.