In de krant is het nooit meer gisteren, vandaag, of morgen

©

Wat voor dag is het vandaag in de krant, gisteren? Of alweer morgen, dus dat gisteren vandaag is geworden?

Uit berichten in NRC kranten kunt u dat niet zomaar meer opmaken, want die drie woorden zijn daaruit inmiddels sinds bijna een jaar (dat wil zeggen, eind vorig jaar, dus het jaar dat alles gisteren was) zo goed als verdwenen.

Eind 2015 (dus: vorig jaar) liet de hoofdredactie in een e-mail aan de redactie weten dat de drie woorden voortaan in redactionele kopij dienden te worden vermeden. In plaats daarvan moet de weekdag worden vermeld, dus „vrijdagmiddag” in plaats van gistermiddag (als het nu, ik bedoel vandaag, ten minste zaterdag is), en dan ook „zondag” in plaats van „morgen”.

Achtergrond: artikelen verschijnen op uiteenlopende momenten op de diverse NRC-podia (de ochtendkrant nrc.next, middagkrant NRC Handelsblad en nrc.nl), en worden ook steeds vaker ‘los’ gedeeld op sociale media. Wat online vandaag is, kan in de papieren krant zomaar gisteren zijn geworden, en morgen breekt daar mogelijk nóóit aan.

Verwarring dreigde. De simpelste oplossing was om die indexicals, ruwweg woorden waarvan de betekenis verandert met de context (zoals ‘hier’), maar te vervangen door namen van weekdagen. Minder context-afhankelijk.

Wel wennen, want journalisten zijn getraind om, alleen al omwille van hun eigen urgentie, ‘vandaag’ te schrijven bij nieuws, en niet eerst op de kalender te kijken. Dus zie je nog wel eens „deze zaterdag”: echt vandaag gebeurd.

Maar er is nog meer veranderd aan het tijdsbesef van de krant.

Sinds vijf jaar staat er bij berichten afzonderlijk nog wel een plaats maar geen datum meer; de zogeheten date line is ingekort tot een place line. En nog iets: al ruim een jaar staat boven de linkerpagina’s van NRC Handelsblad en nrc.next geen datumregel meer, alleen nog maar op de rechterpagina’s.

Slaat de klok op de redactie soms ook nog maar om de andere dag?

Eerst die datumregel bij berichten.

Dat is een oude traditie, geboren uit de behoefte de lezer te laten weten waar en wanneer een verhaal precies tot stand is gekomen. Bittere noodzaak toen stukken van correspondenten er dagen, soms weken over deden om de redactie te bereiken. In de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog was geen wifi.

Zo staat het nog in het Stijlboek van The New York Times (editie 1999): „Omdat geloofwaardigheid een kernwaarde is, moet de datumregel nauwgezet weergeven waar en wanneer de verslaggeving is gedaan”.

Dat is dramatisch veranderd, glasvezelnieuws flitst nu in luttele seconden over de hele aardbol. Dus waarom is zo’n datumregel bij elk stuk nog nodig?

Overigens, een dogma was die datumregel nooit, zelfs niet in Amerikaanse kranten die het waar en wanneer heilig verklaarden. In mijn vergeelde handboek News Writing (1984) staat al dat „lokaal nieuws” geen datum behoeft, wél nieuws van verslaggevers die zowaar „de stad uit zijn”.

Maar er is ook nog zoiets als een dienst aan de lezer.

Want waarom staat er niet meer bovenin elke pagina van NRC een datum, vraagt een lezer vertwijfeld? Zij schrijft: „Ik ben een knipper en zoek me af en toe gek naar de datum om die ergens boven te kunnen schrijven. Het zal een kwestie zijn van kosten.”

Nee, een kwestie van kosten is dat niet. Wél van vormgeving.

Ook bovenaan pagina’s van NRC Handelsblad en nrc.next stond altijd gewoon de datum, naast de rubrieksaanduiding (Binnenland, Buitenland, Opinie, etc.) Bij de restyling van de kranten in 2015 is die in het gedrang gekomen, ten minste op de linkerpagina. Want, legt art director Christine Schille uit, columns op linkerpagina’s werden om ze aantrekkelijker te maken voortaan tot bovenin de pagina opgetrokken, waardoor de rubrieksaanduiding, nukkig, moest inschikken naar rechts en er onvoldoende ruimte overbleef voor een symmetrische datumregel.

Het is wel een ongemak voor lezers die graag artikelen uitknippen. En die zijn er zeker (de gemiddelde leeftijd van de NRC Handelsblad-abonnee ligt flink boven de vijftig). Trouwe lezers, weet ik van huisbezoek, hebben vaak nog de spreekwoordelijke fruitmand met knipsels, al dan niet in rood geannoteerd.

Nog niet zo lang voor die ingreep had de krant juist iets heel anders met datering geprobeerd: een dubbele datumregel op de voorpagina en boven de pagina’s: dus voor twee dagen. Dan kon de middagkrant ook de volgende ochtend nog in de kiosk verkocht worden.

Dat was een verwarrend en bizar experiment, vonden lezers die mij erover schreven. Kortstondig vooral ook, want het werkte niet; een dagblad is nu eenmaal geen tweedagenblad, al staat het vol stukken met eeuwigheidswaarde.

Terug naar de dag van vandaag, pardon, ik bedoel naar 8 oktober.

Goed nieuws voor de briefschrijver die wil blijven knippen: de datum bovenin de linkerpagina keert terug, zegt de art director. Bij een aanstaande verdere ‘harmonisatie’ van de vormgeving, volgende maand, zakken de columns weer iets omlaag, kan de rubrieksaanduiding opgelucht terugschuiven naar de oude plek, en duikt de datumregel weer vertrouwd op, nu tegen de middellijn. Zowel op linker- als op rechterpagina’s.

Als die klok is teruggedraaid, kunt u de schaar er dus weer bij pakken.

Reacties: ombudsman@nrc.nl