Het verhaal is af, z’n strategie is klaar

PvdA-leiderschap

Alles wijst erop dat Lodewijk Asscher zich gaat kandideren als PvdA-lijsttrekker. Maar zeker weten doet niemand het – zelfs Diederik Samsom niet.

Foto Siese Veenstra/ANP

„Ik vind dat-ie het moet doen. Dat Lodewijk Asscher eerst de PvdA moet gaan leiden, en – ja – vervolgens ook het land.” De e-mail die Willem Dudok onlangs rondstuurde aan geestverwanten, heeft maar één boodschap: Asscher, dóe het! De vicepremier, zo schrijft Asschers voormalige campagnestrateeg in Amsterdam, kan de PvdA weer „zelfvertrouwen, een verhaal en een agenda” teruggeven.

Wil Asscher nou PvdA-lijsttrekker worden of niet? Niemand die écht het antwoord weet: met iets meer dan twee weken te gaan tot de deadline doet de vicepremier geen enkele mededeling over zijn kandidatuur. Hij denkt na, nu al meer dan een half jaar. Zelfs partijleider Diederik Samsom, die zich inmiddels heeft gekandideerd, weet niet wat Asschers besluit zal zijn – en wanneer het gaat vallen.

Toch wijst alles erop dat Asscher mee gaat doen. PvdA-ingewijden en mensen die Asscher goed kennen, zeggen allemaal: de kans is zeer groot dat hij zich kandideert. Het verhaal is af, de strategie is klaar, het campagneteam is rond. Veelzeggend was ook hoe snel en scherp Asscher vrijdag de aanval opende op het verkiezingsprogramma van de VVD: dat was „verraad aan de middenklasse”, zei hij.

Ook in ‘team-Samsom’ houden ze er rekening mee dat Asscher ergens volgende week in de race stapt. Dat partijgenoten en journalisten nog altijd in het duister tasten, is vermoedelijk strategie: hoe langer het duurt, hoe groter de impact als hij zich straks echt meldt.

Stapje voor stapje

Toen hij in 2012 naar Den Haag kwam, zei Asscher stellig dat hij geen PvdA-leider wilde worden. Maar de afgelopen tijd is hij stapje voor stapje aan het idee gewend geraakt. Eerst, zeggen betrokkenen, realiseerde hij zich dat hij dat zou moeten inspringen als Samsom zou bezwijken onder de druk van slechte peilingen en een teleurgestelde achterban. Daarna liet Samsom weten graag te worden uitgedaagd als leider – óók als die uitdager Asscher heet. „Hij is geëvolueerd van ‘ik wil het helemaal niet’ naar ‘ik doe het als het moet’ naar ‘ik vind het wel wat’”, zegt een ingewijde.

Asscher voelt zich een volbloed sociaal-democraat, maar het is een publiek geheim dat hij weinig liefde koestert voor de partij. Liever is hij bij zijn gezin in Amsterdam dan op partijcongressen en avondjes met leden in Winschoten of Heerlen. De afgelopen jaren heeft hij nauwelijks geïnvesteerd in zijn netwerk in de vereniging. Terwijl Samsom onvermoeibaar afdelingen langs ging om verantwoording af te leggen voor de besluiten van Rutte II, liet Asscher zijn gezicht slechts spaarzaam zien. Voor zover bekend heeft hij ook nog geen enkele infrastructuur opgebouwd voor de leiderschapsverkiezing. Volgens een peiling van actualiteitenrubriek EenVandaag onder ruim achthonderd PvdA-leden zou 44 procent voor Samsom kiezen en 26 voor Asscher.

Een tactiek van overrompeling

Als hij meedoet, zal Asscher dus een tactiek van overrompeling willen hanteren. Een knallende entree in de media, een overtuigend verhaal, een sterk optreden bij het eerste debat met Samsom. De leden moeten, ondanks hun loyaliteit jegens Samsom, snel begrijpen dat de PvdA met Asscher een beter resultaat kan boeken bij de verkiezingen.

Samsoms populariteit onder de leden moet ook niet worden overschat, zegt een PvdA’er die de partij goed kent. Het kader mag hem dan misschien waarderen, álle 45.000 leden hebben stemrecht. En die zouden wel eens een voorkeur kunnen hebben voor Asscher. „Ze hebben liever een verbinder dan een allesweter.”

De uitgangspositie van de PvdA voor de verkiezingen is beroerd: in de peilingen schommelt de partij nu al drie jaar consequent tussen de tien en vijftien zetels. Toch zijn Asscher-supporters ervan overtuigd dat zijn kandidatuur een golf van enthousiasme los kan maken. Zozeer zelfs, dat hij in korte tijd zou kunnen uitgroeien tot dé aanvoerder van links. „Als hij het écht wil, kan hij een serieuze uitdager van Rutte worden voor het premierschap”, zegt zijn ex-campagneman Willem Dudok.

Duidelijk is dat Samsom noch Asscher radicaal afstand zal nemen van de keuzes van Rutte II. Van Asschers verhaal zijn de contouren al zichtbaar geworden in toespraken die hij de afgelopen tijd hield: de strijd tegen flexwerk en uitbuiting op de arbeidsmarkt, een streng maar inclusief integratiebeleid, veel nadruk op normen en waarden en beschaafd nationalisme – ‘progressive patriottism’, zoals Asscher het onlangs in een toespraak in Canada noemde. Op het eerste gezicht een boodschap die past in het huidige politieke klimaat.

Mocht Asscher straks in de race stappen, dan biedt Willem Dudok hem met veel plezier zijn diensten aan. In zijn inbox heeft hij inmiddels „zeventig à tachtig” mensen staan die dat ook graag zouden willen. Volgende week gaan er een website en Facebookpagina de lucht in ter ondersteuning van Asscher.

Zijn initiatief kwam helemaal van hemzelf, zegt Dudok. Maar hij heeft van tevoren wel even bij Asschers mensen gepeild of ze het een goed idee zouden vinden. Het antwoord? „Het initiatief werd gewaardeerd.”