Geld kan Talibaan aan tafel lokken

Vijf vragen over Noodhulp Afghanistan

Opnieuw zal Kabul substantiële financiële steun krijgen van donorlanden. Soms uit welbegrepen eigenbelang.

Foto Mohammad Ismail/Reuters

De internationale gemeenschap blijft investeren in Afghanistan, met 13,6 miljard euro hulp tot en met 2020, waarvan 5 miljard euro vanuit de Europese Unie. Het gaat om bedragen die werden toegezegd door 75 landen en 26 hulporganisaties tijdens een donorconferentie in Brussel, donderdag.

Het bedrag is net iets minder dan de opbrengst van de vorige donorconferentie, in Tokio in 2012. Niettemin wordt ‘Brussel’ gezien als een succes voor de Afghaanse president Ashraf Ghani. „We kopen er nog vier jaar bij voor Afghanistan”, zei de speciale EU-vertegenwoordiger Franz-Michael Mellbin.

1 Waarom ontvangt Afghanistan opnieuw steun?

Volgens de internationale gemeenschap bevindt het land zich „stevig op het pad naar politieke en economische stabiliteit”. Of die inschatting klopt of niet, iedereen vreest de terugkeer van de chaos waarin Afghanistan voor 2002 verkeerde, zeker met de beelden van Libië, Syrië en Irak op het netvlies. Chaos betekent florerende terreurbewegingen. Islamitische Staat is actief in Afghanistan, en ook het Haqqani-netwerk, verbonden met de Talibaan, propageert antiwesterse terreur.

2 Hoe staat Afghanistan er op het moment voor?

Het gaat slecht met de economie. De internationale gemeenschap benadrukt vooral de voortgaande verbeteringen in de gezondheidszorg en de ontwikkeling van het onderwijs. De Talibaan hebben controle over grote delen van Afghanistan. Ze voeren aanvallen uit op de steden Kunduz in het noorden en Lashkar Gah in het zuiden.

Er wordt echter veel waarde gehecht aan het recente vredesverdrag met vroegere Talibaan- en Al-Qaeda-bondgenoot Gulbuddin Hekmatyar. Een bron uit overheidskringen, meldt aan NRC dat de vrede met Hekmatyar een grote groep Pashtun in de noordelijke provincies aan de overheid zal binden die vroeger Talibaanstrijders hielpen.

„Hopelijk kunnen we daardoor weer greep krijgen op het platteland in het noorden. Dat geeft ons mogelijkheden om infrastructuur aan te leggen voor landbouwexport.” De hoop is, zegt hij, dat dit nieuwe banen oplevert. En hoe cynisch het ook klinkt: „Dat wij vrede sluiten met een oorlogsmisdadiger die niets van democratie moet hebben, geeft de Talibaan het signaal dat er met ons te praten valt.”

3 Waaraan wordt het geld besteed?

Afghanistan is voor ongeveer 70 procent van zijn begroting afhankelijk van donors. Zo’n 42 procent daarvan gaat naar de veiligheidseenheden. De rest wordt voornamelijk besteed aan het uitbouwen van het civiele bestuur, het stimuleren van de economie en aan ontwikkelingsprojecten, onder meer ter verbetering van de positie van vrouwen.

4 Heeft de nieuwe hulp te maken met de deal tussen EU en Afghanistan over de terugname van uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers?

Enkele dagen voor de conferentie sloot de EU een overeenkomst met Afghanistan dat het verplichtte zo’n 80.000 landgenoten zonder vluchtelingenstatus terug te nemen.

Mensenrechtenorganisaties hebben de indruk dat hulp afhankelijk wordt gesteld van het vluchtelingenvraagstuk. Zij spreken van een cynische uitruil. Maar de Europese Unie ontkent dat. Wel zijn hulp en migratie zijn natuurlijk verbonden. Hulp kan de situatie in Afghanistan verbeteren, waardoor minder Afghanen vertrekken.

5 Zet al dat hulpgeld voor Afghanistan echt zoden aan de dijk?

Afghanistan verkeert al bijna 40 jaar in oorlog. Voor 2002 waren de staatsinstituties vrijwel volledig verwoest. Nu heeft Afghanistan een democratie die weliswaar op vele fronten hapert, maar die bijdraagt aan betere levensomstandigheden. Velen menen echter dat de democratie hoe dan ook zal bezwijken door corruptie en de druk van de Talibaan. In hun ogen zijn de hulpmiljarden weggegooid geld. Vast staat – en dat werd op de conferentie niet onder stoelen of banken gestoken – dat Afghanistan slechts verder kan als het vechten stopt. Dat kan op dit moment alleen als de Talibaan bereid zijn te onderhandelen.