Een notaris met talent voor chaos

Fraude Notarissen scheppen juridische orde in de alledaagse chaos. Maar notaris Robert Buurke heeft beperkt talent hiervoor. Waar hij komt is er gedoe en heibel. Nu is hij verdachte in een onderzoek naar grootschalige faillissementsfraude.

Het stempel van de koninklijke notariële beroepsorganisatie staat op elke pagina van een notariële akte. Foto Flip Franssen/Hollandse Hoogte

Louis R. en Peter van der P., twee verdachten in een omvangrijk strafdossier over faillissementsfraude, bellen begin dit jaar met elkaar. De politie luistert mee.

Louis: „Ja? Nog even bij meneer Buurke geweest, da’s natuurlijk ook lachen.”

Peter: „Ach jeetje, ja.”

Louis: „Ja, ja, wat moet ik ervan zeggen, hè?”

Peter, lachend: „Ja.”

Louis: „Ja.”

Peter: „Weinig.”

Louis: „Die wordt eerdaags een keer geschorst natuurlijk.”

Peter: „Ongetwijfeld.”

Nog geen half jaar later gebeurt het. Op 14 juni om vijf over zeven ’s ochtends licht de opsporingsdienst FIOD de 43-jarige notaris Robert Buurke van het Amstelveense kantoor SBS Legal van zijn bed. Hij mag even rechtop zitten om bij te komen. Dan moet hij zijn telefoon afgeven en mee. Tijdens het voorarrest spreekt de KNB, de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, een schorsing uit. Tot nader orde mag hij het vak van notaris niet meer uitoefenen.

Zes keer wordt hij tijdens zijn voorarrest verhoord, herinnert Buurke zich. Hij hoort dat hij – samen met twee andere notarissen – wordt verdacht van het faciliteren van grootschalige fraude. Het OM is een web van malafide handelaren in bedrijven op het spoor, die circa honderd bv’s failliet lieten gaan, met achterlating van een miljoenenschuld. Buurke handelde papierwerk af waarmee de bedrijven van eigenaar verwisselden en op naam werden gezet van zogeheten katvangers – doorgaans mensen zonder inkomen.

Buurke is maar één notaris van de 1.287 in Nederland. Hij laat zien hoe criminelen doelbewust zwakke mensen selecteren en inzetten voor hun malafide praktijken. Niet alleen die onderop de maatschappelijke ladder staan, ook die bovenin.

Bijna twee weken zit Buurke vast. Aan activiteiten met andere gedetineerden mag hij tussen de verhoren door niet meedoen. In zijn cel, alleen, piekert hij over de scherpe wending die het leven van een notaris kan nemen.

Vluchtroute

De taak van de notaris is het beteugelen van de ordeloosheid van alledag. Mensen worden geboren, krijgen kinderen, gaan dood – dat is nog overzichtelijk. Maar in de tijd daartussen schiet het alle kanten op. Ze raken in onmin, trouwen opnieuw, krijgen baby’s met anderen. Ze onterven nazaten, maken schulden, belanden in ruzies met zakenpartners, verkopen de boel, beginnen opnieuw.

Het is aan de notaris om al die bedrijvigheid ordentelijk op papier te zetten: onroerendgoedtransacties, huwelijkse voorwaarden, erfenissen, aandelenoverdrachten, alles moet nauwkeurig worden vastgelegd. Zo bewaakt de notaris de relaties tussen burgers, dat is zijn publieke taak. Onafhankelijk, bóven de partijen.

Daar houdt Robert Buurke van: niet voor de één of de ander zijn. Het is de reden om na zijn jeugd in Wassenaar voor de richting notarieel recht in Leiden te kiezen. Arts zoals zijn vader zal hij nooit worden, hij is hopeloos in exacte vakken en getallen.

Zijn notariscarrière begint onopvallend. Buurke gaat in 2005 aan het werk bij het kleine kantoor Amstelhoorn in Uithoorn. Maar al na een maand wordt zijn compagnon ziek en moet hij de zaken waarnemen. Buurke werkt hard. Wanneer zijn compagnon na een paar jaar terugkeert, draait het bedrijf volop.

Maar niet alles is feilloos verlopen, verwijt de compagnon hem. Die komt kleine dingen tegen: fiscale regels die niet helemaal juist zijn toegepast, onterechte vrijstellingen van overdrachtsbelasting. Klanten klagen.

Toch krijgt Buurke in 2010 wat hij zo graag wil. Hij wordt officieel notaris, met een vestiging in Amstelveen. Aan de wand van zijn eigen kantoor, boven winkelcentrum Westwijk, hangt hij een stemmig portret van een van zijn voorvaderen.

In Amstelveen wint de chaos stapje voor stapje terrein. Buurke zit vaak tot ’s avonds laat op kantoor. Werk wordt steeds meer de vluchtroute uit zijn eigen leven - hij zit in een vechtscheiding en mag zijn kinderen tijdelijk niet zien. Hij drinkt. De slordigheden beginnen ook de toezichthouder BFT op te vallen. In 2013 is zijn compagnon het zat. Hij verwijt Buurke schulden te maken bij de maatschap zonder uitzicht op terugbetaling. En er is die nieuwe man, de heetgebakerde jurist Sidney Springer, die bij Buurke op kantoor is gekomen. De compagnon ziet hem helemaal niet zitten. De twee gaan uit elkaar en Buurke gaat met Springer verder als SBS Legal. De compagnon zegt nog steeds tonnen van Buurke te krijgen. („Geen dagvaarding gezien”, zegt die daarover.)

Dumpen van schulden

Robert Buurke is de karakteristieke notaris. Welbespraakt, voorkomend. Wassenaar, Minerva. Hij verkeert graag in hoge kringen, in Den Haag adviseert hij een nieuw tijdschrift voor de internationale diplomatengemeenschap.

Hij wekt sympathie op, zeggen mensen om hem heen. En hij werkt keihard. In zes jaar tijd passeert hij 5.310 akten, telt hij zelf, 74 per maand, bijna vier per werkdag.

Maar zijn persoonlijk leven hapert. De mooie auto’s waar hij van houdt blijven nooit lang heel. Hij wordt veroordeeld voor huiselijk geweld en laat een huurhuis achter zonder de 6.000 euro aan schade en achterstallig onderhoud te betalen die de huurbaas van hem eist.

Buurke is ongeremd en slordig, zeggen de mensen die hem kennen. Hij legt geen rekenschap af van zijn fouten. En hij is goedgelovig.

In 2013 kloppen bij hem de mannen aan die de FIOD nu als verdachten in de grote fraudezaak bestempelt. Ze willen een akte. Gewoon een akte tussen de 5.309 andere, in het tumult van alledag.

De eigenaar van een groenvoorzieningsbedrijf, Van den Nagel Groen, wil aan ene Marinus M. zijn noodlijdende bv verkopen. Buurke passeert de akte. Weldra gaat de bv failliet, werknemers weten van niks. De curator die het faillissement afhandelt, ziet dat het groenbedrijf tijdens de verkoop bijna een half miljoen euro aan schulden had. Terwijl de bv voor 1 euro was verkocht. Hij belt Buurke op - dat is toch raar? Waarom 1 euro betalen voor iets waarmee je een half miljoen schuld aangaat? Buurke zegt niks te weten van die schuld. Hij kan niks zeggen door geheimhoudingsplicht, verklaart hij later. De curator doet aangifte. Daarin beschrijft hij de verkoop „als een klassiek voorbeeld van het dumpen van een bv met schulden aan een katvanger”.

Ook ene Louis R. en Peter van der P. belanden bij Buurke. Ze dragen via de notaris een woonoutlet over aan die Peter, die het weer overdraagt aan een katvanger. De curator die dit faillissement afhandelt, ziet al snel dat Peter bij heel veel faillissementen en liquidaties van bedrijven betrokken is. Louis R. is makkelijk te googlen als dubieuze bv-handelaar. „Ze zaten overal.” Als de woonoutlet failliet gaat is de voorraad al uit zicht, net als die Peter. Ook deze curator doet aangifte.

Eén en één is twee. Met de aangiftes begint een groot onderzoek naar faillissementsfraude, een epidemie die hoog op de prioriteitenlijst van de FIOD staat. Louis R., Peter van der P. en Marinus M. zijn allemaal verdachten bij de FIOD en ook Buurke wordt in de gaten gehouden. In het strafdossier belanden foto’s van hem in een hotellobby met twee verdachten.

Continu heibel en gedoe

‘Faciliteren’ van fraude, dat is waar de FIOD Buurke van verdenkt. Maar wat is dat? Is dat onder één hoedje spelen met de fraudeurs, of valt het niet – of niet goed genoeg – controleren daar ook onder? Wat is het verschil tussen niet weten en niet willen weten? Die vraag moet de rechter beantwoorden.

Feit is dat de FIOD intussen ook twee andere notarissen volgt, van budgetnotaris Anotaris uit Bunnik. In het strafdossier spelen zij een grotere rol. Ze worden omschreven als de huisnotarissen van de bedrijfsopkopers, die soms uitwijken naar Buurke.

Maar feit is ook dat een notaris onderzoeksplicht heeft – hij moet zich informeren over de transacties en partijen waarmee hij zaken doet. Hij moet zorgvuldig zijn. Alleen dan schept de notaris orde.

Voor orde heeft Buurke maar beperkt talent. Wel voor commotie. Voor gedoe en heibel die telkens de weg naar hem weten te vinden. Neem die persoon uit de Ivoriaanse gemeenschap die hem vraagt of hij een handtekening wil verifiëren van een gevangene in Scheveningen. Dat wil hij wel doen, waarom niet? Het blijkt Laurent Gbagbo te zijn, de oud-president van Ivoorkust, die zich kandidaat wil stellen als partijvoorzitter. De routineklus groeit weldra uit tot een rel in Ivoorkust, waar tegenstanders van Gbagbo in de media de authenticiteit van de handtekening én de rol van Buurke betwisten. Oh ja? zegt Buurke later. „Ik hoor dit voor het eerst.”

Of deze. In 2014 stelt Buurke een verklaring van erfrecht op, niks bijzonders. Maar die verklaring speelt nu een grote rol in een conflict over de erfenis van voetbalmakelaar Cor Coster, schoonvader van Johan Cruijff. De toestand is ontspoord in een complexe rechtszaak die in de media is beland. Buurke weet weer van niks. „Daar staat me niks van bij.”

Welke problemen?

Buurke wil een maand na zijn vrijlating wel praten. Niet als Robert B., maar gewoon als Robert Buurke. Kantoorgenoot Springer neemt de regie. „Robert, jij bent hier lijdend voorwerp.”

Wat had Buurke beter moeten doen? Ja, hij had moeten denken: dit is verkeerd, zegt Buurke over de bv-opkopers. „Als mensen voor de achtste, negende keer terugkomen om telkens een ander bedrijf over te nemen…”

Springer valt bij: „En niet voor 18.000 euro, maar 1 euro…”

Buurke: „Maar je raadpleegt je registers en als daar niks instaat….”

Springer: „Je bent geen psycholoog.”

Buurke heeft vorig jaar nog wel meldingen ‘ongebruikelijke transacties’ gedaan over een verdachte, hij laat er één zien.

Maar het doet er niet meer toe. In de maand na de arrestatie is SBS Legal, „een goedlopende praktijk, met een uitstekende financiële administratie”, omgevallen. Eind juli ging het kantoor failliet.

Springer en Buurke wijten de ondergang aan slordigheden en fouten van huisbank ING, van toezichthouder BFT, van de waarnemend notaris die tijdens de schorsing op de winkel moest passen én de KNB die volgens Springer bestuurd wordt door „enge, griebelige mannetjes” die zich gedragen als „koorknaapjes”.

Het ging zo. Al het werk is verdwenen, want de waarnemer had de lopende zaken verdeeld over andere kantoren. En Springer en Buurke konden niet meer bij hun geld. De waarnemer had „ten onrechte” toegang tot de kantoorrekeningen bij ING gekregen „ door zich als directeur voor te doen” en hij zou ook, onterecht, geld hebben overgemaakt. Ze deden aangifte. Buurke: „Ons wordt slordigheid verweten, maar zij maken fout op fout op fout en ze herstellen niks.” 

Als notaris wil Buurke niet meer werken. Zelfs al wordt de schorsing opgeheven, dan wil hij niet nog dertig jaar met deze KNB te maken hebben. Ze gaan samen verder, met een juridisch advieskantoor. De grootste uitdaging wordt dan: hoe uit de problemen te blijven.

Welke problemen? vraagt Buurke – nog steeds, na zoveel narigheid – verbaasd. „Ik zie niet zozeer dat ik in de problemen zit. Het is meer wat me overkomt.”