Beledigende kaaskop

christiaanweijts0

Vaak lijkt het racismedebat vooral om woorden te draaien. Zo gek is het dan ook niet om ervoor aan te kloppen bij meneer Van Dale. Dat doen de jonge hoofdpersonen in het Minder minder kinderboek, nadat iemand een van hen ‘kut-Marokkaan’ had genoemd.

Probleempje: meneer Van Dale is in 1872 overleden. Maar met een voodoo-achtig ritueel wekken ze hem tot leven, in de gedaante van een papegaai.

In werkelijkheid is het minder omslachtig om met hem in contact te treden. Ton den Boon is hoofdredacteur bij het woordenboek, die ook nog eens meer weet van het lemma ‘kut-Marokkaan’: „Dat duidt op een specifiek type jonge Marokkanen met problemen”, vertelt hij. „In het kinderboek wordt het eigenlijk anders gebruikt. Daar had evengoed klotemarokkaan of kankermarokkaan kunnen staan.”

Maar wacht even: zorgt het opnemen van ‘kut-Marokkaan’ er juist niet voor dat het gemakkelijk het dagelijks taalgebruik in kan sijpelen?

„Het is precies andersom. Omdat het ingeburgerd raakte, kreeg het een lemma. Wij registreren het feitelijk taalgebruik, al zou ik dat zelf geen ‘napapegaaien’ noemen. Dat een woord is opgenomen in Van Dale wil natuurlijk niet zeggen dat het gebruik ervan gelegitimeerd is.”

Het is een normen- en waardendiscussie die ook Den Boon zinvol vindt en waarvan ook de initiatiefnemer van dit kinderboek, documentairemaker Abdelkarim El-Fassi, erkent dat die gevoerd moet worden. Toch noemde El-Fassi het, in De Wereld Draait Door, „bizar dat er ‘moslim’ staat achter ‘geitenneuker’.” Weliswaar dubbel gemarkeerd (‘bel., scheldw.’) maar een autochtoon kan dus geen geitenneuker zijn?

Jawel dus. Wat kommaneukerig gezegd: dan is het weer een gewone samenstelling, en niet deze specifieke scheldmetafoor waarvan iedereen herkent dat die staat voor ‘moslim’. „De institutionalisering van racistisch taalgebruik”, volgens een twitteraar. Feitelijke registratie, volgens Den Boon. „Maar daarnaast registreren we ook de gevoelens die binnen de taalgemeenschap leven.”

Spleetoog en zandneger zijn als beledigend gelabeld; kaaskop, bleekscheet en anita (‘enigszins ordinair meisje’) niet. „Die worden minder sterk als groepsbelediging opgevat. Het gaat om aanstoot geven en aanstoot nemen. Die perceptie kan snel veranderen, dus volgen we zulke gevoelige woorden op de voet.”

Maar van woorden verwijderen kan geen sprake zijn, ondanks de mailtjes die bij Van Dale soms binnenkomen (onderwerp: ‘Eis tot schrapping’). Maar, zegt Den Boon, „er zijn nog altijd meer briefschrijvers die bepaalde woorden erín willen hebben dan eruit”.

Christiaan Weijts schrijft hier elke vrijdag een column, op andere dagen doen Tom-Jan Meeus en Jutta Chorus dit.