Apostel van het Angelsaksische boek

Rick Lightstone (1954-2016) was het creatieve brein van het American Book Center. Hij lokte tal van wereldsterren voor signeersessies naar Amsterdam.

Voor ©

Een boekhandelaar redt het nog maar zelden zonder goede PR voor de papieren waar die hij verkoopt. Voorleesavondjes met een beroemde schrijver, signeersessies, live muziek, een kinderboekenfestijn, een verrassende etalage. Het zijn creatieve hulpmiddelen om een in zwaar weer verkerende branche overeind te houden.

De op 23 september plotseling overleden Rick Lightstone was zo’n inventieve boekverkoper. Achtentwintig jaar lang gold hij als het onvermoeibare creatieve brein van het American Book Center (ABC), de Amsterdamse boekhandel voor Angelsaksische literatuur en non-fictie over vrijwel alle denkbare onderwerpen. Het bedenken van evenementen, events, was het handelsmerk en het levenswerk van deze apostel van het boek.

Energiek, op het neurotische af, leek hij er permanent mee bezig te zijn. Of het nu om de nieuwe roman van Dave Eggers ging, voor wie hij een pop-up etalage wilde inrichten, of om de memoires van de populaire singer-songwriter Patti Smith, die hij drie keer naar het ABC haalde. Vaak polste hij zulke wereldsterren, liefst uit de muziekwereld, via Facebook, of ze naar het ABC wilden komen voor een signeersessie, er bij voorbaat van uitgaand dat ze zijn verzoek niet konden negeren.

Feico Deutekom, directeur van Penguin Books Nederland, had veel met Lightstone te maken. Ze leerden elkaar in de jaren negentig kennen, toen Deutekom als vertegenwoordiger nieuwe Penguin-uitgaven kwam slijten bij het American Book Center. „Rick was er toen inkoper voor film-, kunst- en muziekboeken”, zegt hij. „Ik kwam aanzetten met titels, waar nog niemand van gehoord had. Maar wát hij van me inkocht, kwam meteen in de etalage te liggen. Voor veel uitgevers speelde hij op die manier een belangrijke rol.”

Deutekom benadrukt de on-Nederlandse kwaliteiten van Lightstone. „Brutaal als hij was, stapte hij in Hollywood op iedereen af. Hij had contact met [actrice] Whoopi Goldberg en [regisseur] Steven Spielberg.”

Ook voor Oscar van Gelderen van uitgeverij Lebowski was Lightstone belangrijk voor het promoten van boeken of kunstenaars. „Ik kende hem sinds 2008, toen hij een boek over de Amsterdamse street artist Laser 3.14 bij me pitchte, dat uiteindelijk ook bij Lebowski verscheen”, zegt hij. „En dan hadden we een plan gemaakt om alle vertalingen van Arnon Grunbergs boeken op de print-on-demandmachine van het ABC beschikbaar stellen, voor wie het maar wilde.”

Lightstone fungeerde volgens Van Gelderen ook als onbezoldigd adviseur van Nederlandse uitgevers van vertaalde literatuur. „Regelmatig vroeg ik hem om in te schatten hoe een Engelstalig boek dat we overwogen uit te geven het op de Nederlandse markt zou doen.”

Rick Lightstone werd in 1954 geboren in het Canadese Montreal. Op de middelbare school speelde hij trompet in een bandje en joeg hij met zijn vriend en klasgenoot Kaz, die klarinet speelde, op meisjes van geringe lengte. Maar nog meer joeg hij op boeken. Na zijn eindexamen ging hij meteen in een boekhandel werken. Zo ontwikkelde hij zich tot Rick PB, zoals in Amsterdam zijn bijnaam luidde, Rick Professional Bookseller, want als er iemand was die alle kanten van het vak beheerste was hij het. Boeken waren zijn leven, naast muziek. Op zijn LinkedIn staat nog altijd dat hij „werkt aan een rock- / Broadway-musical”.

Uit liefde voor een Nederlandse vrouw, met wie hij twee kinderen kreeg, verhuisde hij naar Amsterdam, waar hij eerst als nachtober werkte in het Sonesta Hotel. „Hij ontmoette daar tal van internationale sterren”, zegt Lynn Kaplanian, de eigenaar van het ABC. „Zo moest hij op een nacht een kop warme chocolademelk naar de kamer van Elton John brengen, met wie hij aan de praat raakte. Iedere keer als die bestelling werd herhaald, betaalde John hem er 200 gulden voor.”

Een dag na zijn crematie werd in het ABC aan het Amsterdamse Spui een herdenkingsbijeenkomst gehouden. Zo’n honderd trouwe klanten en vrienden uit Nederland, Canada en de VS waren aanwezig om Lightstone de laatste eer te bewijzen, voor een open microfoon. De sfeer was die van een event, alleen ontbrak het middelpunt. Zijn vrienden en kennissen probeerden zijn afwezigheid te compenseren met vermakelijke anekdotes. Lynn Kaplanian, die de bijeenkomst opende, had het over een ‘unexpected event’ en zei: „This is our one shot, this is it, this is Rick’s party.”

Gedreven door zijn onstuitbare passie voor boeken, voor muziek en film, kreeg Lightstone van het ABC alle ruimte om zijn ideeën te realiseren. „Het was vrijwel onmogelijk om zijn baas te zijn”, zegt Kaplanian. „Daarom kreeg hij ook zo’n grote vrijheid. Maar alles wat hij deed was voor het goede doel: het boek. Hij hielp beginnende schrijvers met hun manuscript en moedigde hen aan. Hij gaf hoop.”