Feringa wil meteen miljard extra

Nobelprijswinnaar

Chemicus droomt in ‘de speeltuin van de wetenschap’ van kankermedicijnen en slimme materialen

Foto's: Kees van de Veen

Een daverend gejuich en applaus klinken op als hoogleraar Ben Feringa, de kersverse Nobelprijswinnaar voor de Scheikunde, de collegezaal komt binnenwandelen. Het is dezelfde zaal waarin hij al dertig jaar colleges geeft aan eerste- en tweedejaars scheikunde van de Rijksuniversiteit Groningen. Het duurt een paar minuten voordat het rustig is. „Zoveel studenten als er hier nu zijn, dat heb ik nog nooit meegemaakt”, zegt Feringa even later. Gelach uit de zaal. En van buiten, want de mensen staan tot ver in de gangen te dringen om een glimp van hem op te vangen.

Het is drie uur woensdagmiddag en de officiële huldiging van Feringa is net begonnen. Het regent loftuitingen. „We lopen naast onze schoenen van trots”, zegt burgemeester Peter den Oudsten van Groningen. Feringa staat er wat beduusd bij. „Ik ben nog een beetje in shock”, zegt hij. Zijn vrouw staat naast hem.

Van Jasper Knoester, decaan van de Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen, krijgt hij een modelauto. Een rode Ferrari. Het is een knipoog naar de nanomachines die Feringa met zijn groep in het lab bouwt. Dat zijn de kleinste machines ter wereld, duizend keer dunner dan een menselijke haar. In 2011 werd er een nano-auto opgeleverd, met vierwielaandrijving.

In de zaal staat Anna Hirsch, hoogleraar medische chemie en collega van Feringa. Ook zij is „ontzettend trots”. Ondanks de drukte en de gekte vandaag, heeft ze toch geprobeerd door te werken. Heel erg verrast is ze trouwens niet dat Feringa nu de hoogste wetenschappelijke onderscheiding ter wereld heeft ontvangen. „Want hij won de afgelopen jaren al opvallend veel prijzen”, zegt ze. En niet de minste. Zo kreeg hij vorig jaar november de Solvay Prize. In de jury zaten twee oud-Nobelprijswinnaars voor Chemie, en een oud-voorzitter van het Zweedse Nobelcomité.

Heel emotioneel

In zijn toespraak zegt Feringa „ten diepste vereerd” te zijn. Er zijn tienduizenden goeie chemici op de wereld. Dat uitgerekend hij nu die prijs krijgt. Hij is er „heel emotioneel” van, zegt hij. „Je weet niet wat je overkomt. Het is van een andere wereld.”

Dan moet Feringa weer verder. Er staat voor vier uur een persconferentie gepland, in een ander deel van de stad. En daarna moet hij nog door naar Hilversum. Het is het gekkenhuis waarin een Nobelprijswinnaar belandt.

Op de persconferentie in het Academiegebouw breekt Feringa een lans voor fundamenteel onderzoek. „Zonder dat komen er in de toekomst geen doorbraken.” En die zijn hard nodig, zegt hij. Op het gebied van duurzame energie, van voeding, recycling, nieuwe medicijnen. Van zijn nanomotoren zijn nu nog geen doorbraken te verwachten. „Maar over 30 jaar misschien wel”, zegt Feringa. Hij ziet tal van mogelijkheden. Denk aan een kankermedicijn dat je naar believen aan en uit kunt zetten. Aan slimme materialen, die oppervlakken schoon houden, of de vochtigheid ervan regelen. Feringa pleit voor een miljard euro extra per jaar voor onderzoek en ontwikkeling. „Daarmee zou Nederland in de wereld voorop kunnen lopen.” Het is dezelfde oproep die een brede coalitie van universiteiten, bedrijfsleven, technologische instituten en hogescholen vorige maand deed.

Hij weet, zegt hij, dat er meer instanties zijn die aanspraak maken op extra middelen van de regering. De zorg, defensie, onderwijs, ga zo maar door. „Maar ik ben bang dat de speeltuin van de wetenschap te karig wordt”, zegt Feringa. „Jonge mensen, waarvan we het moeten hebben, moeten daar kunnen blijven ronddwalen. En ons blijven verbazen.”

Feringa ziet het nu als zijn taak om meer naar buiten te treden. Om met zijn nieuw gewonnen bekendheid het belang van fundamenteel onderzoek meer onder de aandacht te brengen.

In een hoek van de zaal staan Feringa’s twee jongste dochters, Emma en Hannah. Emma heeft juist vandaag haar bachelor bewegingswetenschappen gehaald. Haar vader zou bij de uitreiking zijn, maar was verhinderd. „Begrijpelijk”, zegt ze. Hannah zat in de auto toen ze door „mamma” gebeld werd met het nieuws. „Dat was natuurlijk gillen.” Hannah vertelt dat hun oudste zus, Femke, die als promovendus aan het Nederlands Kanker Instituut in Amsterdam werkt, van niks wist totdat ze de livestream van de prijsuitreiking bekeek. „En daar opeens pappa zag. Ze stond aan de grond genageld.”

Feringaborg

Bij al zijn toespraken en gesprekken die middag benadrukt Feringa het belang van jonge mensen. Dat hoor je dan vervolgens weer terug over hem: dat hij zoveel aandacht heeft voor studenten, promovendi, postdocs. En dat hij een hele goede opleider is. Feringa zei ook een paar keer uit te kijken naar het nieuwe bètagebouw, dat over twee jaar betrokken moet worden. „Dan ben ik echt nog niet weg hoor.” De universiteit overweegt inmiddels de naam van dat nieuwe gebouw te veranderen, van Zernikeborg (naar de Groningse Nobelprijswinnaar Frits Zernike) in Feringaborg.