Column

Elena Ferrante

iljapfeiffer0

Ik kan weten hoe ongebruikelijk, om niet te zeggen volslagen uniek het is wat er is gebeurd, want in de marges van mijn eervolle betrekking als uw columnist houd ik mij ook onledig met schrijverij. En wat iedere schrijver weet, is dat je met je kop op televisie moet om schrijver te zijn, het liefst nog voordat je iets hebt geschreven. Desnoods besteden ze het ondankbare klusje van het eigenlijke schrijven uit aan een redacteur. Het gaat om media-exposure. De schrijver of schrijfster dient marketable te zijn. De zichtbare aanwezigheid van de auteur is belangrijker dan zijn of haar boeken.

En toen was er een onbekende schrijfster uit Napels die daar niet aan mee wilde doen. Ze schreef een tetralogie over de levens van twee vriendinnen, publiceerde die onder pseudoniem en weigerde verder in de openbaarheid te treden. Dit is het standaardrecept voor een mislukking. In dit geval werd het een wereldwijde megabestseller.

Er zijn mensen die beweren dat de anonimiteit van de auteur een uitgekiende marketingstrategie was. Dat is achteraf gepraat. Het mysterie van de identiteit van de schrijfster wordt een voordeel als het boek al een bestseller is. Maar dat moet het dan wel eerst worden. Ga er maar aan staan. Ik heb het zelf ook wel eens geprobeerd om onder pseudoniem een megabestseller over vrouwen in Napels uit te geven, maar van dat boek heeft u nog nooit gehoord. Dat is wat ik bedoel. En intussen zit ik nog steeds heel mysterieus mijn ware identiteit te verzwijgen.

Aldus bevooroordeeld door mijn afgunst ben ik die succesromans van die zogenaamde Elena Ferrante gaan lezen. Tot mijn genoegen werden mijn vermoedens bevestigd. Ze zijn helemaal niet zo goed geschreven. Stilistisch vlak, verteltechnisch amateuristisch en literair oninteressant. Maar toch werkt het. Het is fascinerende lectuur. En raar genoeg komt dat doordat je het idee hebt dat het allemaal heel erg echt gebeurd is. Dat is althans wat haar miljoenen uitzinnige fans zo in die boeken waarderen en ik snapte dat eerlijk gezegd wel.

In deze tijden waarin niet alleen schrijvers maar elke levende ziel fulltime bezig is zijn eigen imago vorm te geven op sociale media en waarin authenticiteit een immer problematischere notie is geworden, wordt niets meer gewaardeerd dan authenticiteit. Omringd door schijn die echt wil lijken, snakken we naar iets echts. Elena Ferrante voorziet in die behoefte.

Deze week heeft de Italiaanse journalist Claudio Gatti onthuld dat deze Elena Ferrante in werkelijkheid een Duitse vertaalster is die Anita Raja heet en die helemaal niet in Napels is geboren. Het was klassiek speurwerk volgens het principe follow the money. Deze vertaalster had de afgelopen jaren miljoenen verdiend en allerlei dure huizen gekocht in het centrum van Rome. De journalist verwachtte als een soort Bob Woodward en Carl Bernstein als held op het schild getild te worden, maar in plaats daarvan krijgt hij hoon over zich heen en de woede van de fans van Ferrante. Zij komen op voor haar recht on anoniem te blijven.

Maar wat het meest interessant is, is de vraag hoe de waardering voor haar werk kantelt. In die boeken is door de onthulling geen letter veranderd, maar ze worden nu opeens heel anders gelezen. Ze blijken fictie te zijn. Dat is natuurlijk even slikken.

Achteraf was dat pseudoniem wel degelijk een uitgekiende marketingstrategie. De valse naam was nodig om ruimte te bieden aan de illusie dat de boeken geen illusie waren maar echt gebeurd. De maskerade diende de authenticiteit.