‘De mens zal niet ouder worden dan 115 jaar’

Dat meldde het wetenschappelijk toptijdschrift Nature woensdag. Maar klopt het wel?

Foto ANP / Roos Koole

Wat is de aanleiding?

In Nature lieten drie Amerikaanse biologen woensdag zien dat de alleroudste mensen ter wereld sinds 1995 niet meer ouder worden. „De maximumleeftijd heeft een plafond bereikt bij 114,9 jaar”, schrijven ze.

Tekenend is dat de Française Jeanne Calment, die in 1997 stierf op 122-jarige leeftijd, nu al bijna twintig jaar in de boeken staat als oudste mens ooit. De kans dat iemand zo oud wordt, zal volgens de onderzoekers altijd miniem blijven.

Veel grote internationale media, zoals de BBC en The New York Times, namen het nieuws over. In een tijd waarin de wetenschap soms eeuwig leven lijkt te beloven, is zo’n rem op onsterfelijkheid natuurlijk groot nieuws.

Waar is het op gebaseerd?

Op twee internationale lijsten van mensen die in de loop der jaren het record ‘oudste mens’ op hun naam hadden staan. Biologen in de VS, onder leiding van verouderingsbioloog Jan Vijg, laten met statistische analyse zien dat er in die leeftijdsrecords een kentering heeft plaatsgevonden. Vanaf medio twintigste eeuw tot circa 1995 werden de oudste bejaarden steeds ouder; sindsdien worden ze weer iets jonger. De mens heeft zijn uiterste leeftijd bereikt, concluderen de biologen. Die ligt rond de 115 jaar.

En, klopt het?

„Ik heb veel vraagtekens. Ik zou zelf op basis van deze data geen artikel schrijven”, zegt Peter van der Heijden, hoogleraar methodologie en statistiek van de Universiteit Utrecht.

Hoogleraar ‘healthy ageing’ Rudi Westendorp van de Universiteit van Kopenhagen is minder voorzichtig: „Ik begrijp hier geen zak van”, reageert hij. „Het is niet goed dat dit in Nature staat.” Nature is een van de twee belangrijkste wetenschappelijke tijdschriften ter wereld. De Duitse demograaf James Vaupel verspreidde een reactie waarin hij de studie ‘a travesty’ (een karikatuur) noemt.

Wat hier mis ging, illustreert wat statistici met enige regelmaat zeggen: misschien wel de helft van alle artikelen in toptijdschriften bevat statistische fouten. En dit artikel over de oudste bejaarden ter wereld lijkt een extreem voorbeeld.

De belangrijkste grafiek in de Nature-publicatie van Jan Vijg van het Albert Einstein College of Medicine in New York (de bovenste grafiek) laat zien hoe oud de oudste ouderen werden, sinds 1968. De grafiek is gebaseerd op de ‘International Database on Longevity’ (IDL). In die grafiek is een knik te zien rond 1995, vond bioloog Vijg. Eerst omhoog (blauwe punten), dan lichtjes omlaag (oranje).

oudstemens

„Je hebt eigenlijk geen statistiek nodig als je het met je eigen ogen kunt zien, vind ik”, zegt Vijg. De knik ligt ongeveer bij 115 jaar, in 1995. Met andere woorden: we hebben peak age al bereikt.

Belangrijk: Vijg ging bij voorbaat uit van een trendbreuk, vertelt hij aan de telefoon – in het Nederlands, want hij is een geboren Rotterdammer. Vervolgens liet hij de computer de twee onderliggende ‘trends’ berekenen, een voor elke periode. Dat zijn de lijnen in de grafiek.

Dat is niet de juiste manier.

„Nee”, zegt statisticus Van der Heijden. „Je moet daarvoor vooraf een goede theoretische onderbouwing hebben. Als je zo’n kentering louter afleidt uit de data, is er grote kans dat je naar toevalligheden zit te kijken.”

Zo’n toevalligheid is het datapunt van Jeanne Calment, die met haar 122 jaar toevallig absurd oud was. Op haar en nog slechts elf bejaarden is de vermeende daling van Vijg gebaseerd – heel weinig gegevens dus. Van der Heijden ziet ook nog technischer fouten („nu ga ik los”), waarop we hier verder niet ingaan.

„Onze afdeling statistiek heeft gezegd dat dit correct was”, werpt Vijg tegen. „En twee van de peer reviewers (beoordelaars, red.) van Nature zijn demograaf. Die zullen dat toch wel weten?”

Opvallend is dat Jan Vijg nog de beschikking had over een tweede, uitgebreider bestand van oudste ouderen, die van de Gerontological Research Group (GRG). In die grafiek (de middelste grafiek), die alleen in de appendix van de publicatie staat, is de knik al minder duidelijk.

Laat je de trendlijnen en kleuren weg, en rond je de maximale leeftijd van de bejaarden niet af, dan blijft er weinig meer over van een knik. Infographicsmaker Erik van Gameren van NRC had die grafiek (de onderste) bij toeval dit voorjaar gemaakt. Van Gameren: „Bij mij ziet het er heel anders uit. Worden die oudste mensen niet juist ouder?”

Rudi Westendorp denkt inderdaad dat dat laatste het geval is. „Ik zie een lijn die doorloopt, omhoog.” Hij was tot twee jaar geleden hoogleraar ouderengeneeskunde in Leiden, nu in Kopenhagen.

Uit bevolkingsonderzoeken blijkt dat ook, zegt Westendorp. „Uit alle gegevens blijkt dat de oudste ouderen almaar ouder worden, en in betere conditie zijn.” Hij stuurt een Deense publicatie uit The Lancet op uit 2013, waaraan hij zelf niet meewerkte. De studie vergelijkt 93-jarigen uit 1998 met 95-jarigen uit 2010. Die recentste hoogbejaarden waren duidelijk minder afgetakeld dan hun voorgangers.

Westendorp: „Vijg kijkt alleen naar de kleine groep topoverlevers, alsof je op basis van Sven Kramer conclusies trekt over de ontwikkeling van het Nederlandse schaatsen. Studies waarin veel meer oude ouderen zijn onderzocht, wijzen erop dat de levensverwachting van mensen, ook die van de oudsten, blijft stijgen.”

De redactie van Nature wilde niet inhoudelijk reageren. „Vanwege vertrouwelijkheid geven we geen commentaar op het redactie- of review-proces van Nature-artikelen”, mailde een woordvoerder.

Conclusie

De bewering dat de oudste mensen sinds 1995 niet meer ouder worden, is gebaseerd op gebrekkige statistiek, vinden twee hoogleraren. We beoordelen de uitspraak dat 115 de maximale leeftijd is van de mens, als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt