Recensie

China’s expansiedrift waait niet over

Het opkomende Oosten

Wie denkt dat China op termijn economisch vastloopt en politiek implodeert, begrijpt er weinig van. De tweede termijn van Obama is er een waarin het Westen definitief zijn leidende rol in de wereld is kwijtgeraakt.

In de ondergrondse ‘situation-room’ van het Witte Huis heeft president Barack Obama zich vaak zitten verbijten. Turend door de kruitdampen van het Midden-Oosten zag hij zijn ‘draai naar Azië’ vastlopen. Zijn voornemen om de leidende rol van de VS in het gebied van de Stille Oceaan met een vrijhandelspact en een uitgebreide vloot te versterken, verdampte. De brandhaarden in het Midden-Oosten ontwikkelden zich van ‘geopolitieke sideshows’, aldus de Britse journalist Gideon Rachman (1963) in zijn nieuwe boek Easternisation, tot middelpunt.

Rachman begrijpt en betreurt het dat Obama te weinig tijd en politieke energie heeft kunnen besteden aan de belangrijkste ontwikkeling van deze eeuw: de economische en politieke machtsverschuiving van het eens zo dominante Westen naar het Oosten. En uiteraard aan de opmars van China als de nieuwe, steeds scherper met de VS rivaliserende grootmacht. Het enige Chinese dat Obama in de ‘situation-room’ zag langskomen waren de maaltijden van de afhaal-Chinees om de hoek van het Witte Huis, grapt Rachman.

Belangrijkste machtsstrijd van de eeuw

Vervolgens legt hij in een fascinerende, zeer leesbare wereldtour uit waarom de tweede termijn van de 44-ste president van de VS door toekomstige geschiedschrijvers zal worden beschouwd als de periode waarin het Westen definitief zijn leidende rol in de wereld verloor, en daarmee ook de belangrijkste machtsstrijd van deze eeuw.

Met boeken over de verschuiving van het mondiale zwaartepunt van het Westen (Amerika, Europa en Japan) naar het Oosten (China, India, Indonesië, Zuid-Korea) kan de afbrokkelende Chinese Lange Muur gestut worden. Het is de verdienste van Rachman, de veel reizende en goed ingevoerde buitenland-commentator van The Financial Times, dat hij de politieke en diplomatieke gevolgen van deze trend in kaart brengt. Abstracte analyses vult hij in met verslagen over de discussies en dilemma’s in de corridors of power in Washington, Moskou, New Delhi en het moeilijk doordringbare Beijing, waar hij duidelijk het minste thuis is.

Lees ook onze recensies van twee andere boeken over China: ‘The Water Kingdom. A Secret History of China’ en ‘Aan de andere kant is alles beter’

Poot uitdraaien

Rachman begon zijn verkenningstocht als een scepticus over wat hij de ‘Easternisation’, een samentrekking van ‘east’ en ‘normalisation’, is gaan noemen. Hij dacht dat het een tijdelijk fenomeen was dat met een economische en politieke implosie van China zou overwaaien. Westerse politici en beleidsmakers die ook denken dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen, hebben het faliekant mis, stelt Rachman overtuigend. Het enige waar zij gelijk in hebben is dat het Oosten in tegenstelling tot het Westen geen eenheid vormt. Maar voor de rest is alle hoop op een trendbreuk ijdel. Dat geldt met name voor de verwachting dat China op termijn economisch vastloopt en politiek implodeert. Iedereen die een paar dagen rondloopt in goed bestuurde, booming steden als Shanghai, Beijing, Chengdu of Chongqing, weet hoe onzinnig dat vermeende vooruitzicht is.

Foto Reuters

Foto Reuters

Er is sprake van een onomkeerbare ontwikkeling. De overname van het Amerikaanse popblad Rolling Stone door een jonge Singaporese zakenman of de poging van het Chinese megaconcern State Grid om Antwerpen van elektriciteit te voorzien, vertellen het verhaal. Of neem de Chinese investeringen van 148 miljard dollar in 188 landen en de gezamenlijke marine-oefeningen van China en Rusland in de Zuid-Chinese Zee. Rachmans verslag over hoe de machtige Xi Jinping collega Poetin behandelt als een junior-partner en hem bij de onderhandelingen over gas- en olieleveranties een poot uitdraait, hoort daar ook bij.

Oorlog

De motor van deze ‘veroostersing’ van de wereldeconomie begon op toeren te komen met de economische groei van Japan en Zuid-Korea en draait nu dankzij de ontplooiing van China en India op volle kracht. In 2025 woont tweederde van de wereldbevolking in Azië (tegen vijf procent in de VS en zeven procent in de EU). In 2030 zal de economie van heel Azië die van de VS en de EU samen gepasseerd hebben en zullen de militaire en technologische uitgaven op gelijke hoogte zijn gekomen. In 2050 zullen de militaire uitgaven van China gelijk zijn aan die van de VS. En dat perspectief zorgt voor groeiende onrust in de China omringende landen. In Tokio, Seoul en Taipei wordt zelfs openlijk getwijfeld of Amerika de militaire bijstandsverdragen zal naleven als de opmars van China vroeg of laat uitmondt in een oorlog. Of het zover komt is speculatie, maar duidelijk is wel dat China volop gebruik maakt van het vacuüm dat de VS heeft laten ontstaan in het Verre Oosten. China ziet Amerika sinds de financiële crisis in 2008 als een diep verdeeld land dat niet bij machte is crises, zoals die in het Midden-Oosten, te ‘stabiliseren.’

Foto Reuters

Foto Reuters

Rachman (ex-BBC, ex-The Economist) heeft groot gelijk als hij stelt dat de volgende president er niet aan zal ontkomen de balans ten gunste van het Verre Oosten te herstellen. Hillary Clinton, co-architecte van Obama’s ‘draai naar Azië’ is zich daar scherp van bewust. Kostbare minuten in haar eerste tv-debat met ‘Donald’ besteedde zij aan het geruststellen van Japan, Zuid-Korea en Taiwan.

Trump beperkte zich tot een tirade tegen ‘banen stelende Chinezen’, alsof het niet vooral Amerikaanse bedrijven als Apple, GM en Microsoft zijn die hun fabrieken naar China hebben verplaatst. Trump zei ook dat hij het Trans-Pacifische-Partnerschap van Obama – een Oosterse vrijhandelszone zonder China – zal annuleren. Dat moet de leiders in China als muziek in de oren klinken.

Ook Trumps plan om Japan en Zuid-Korea stevig te laten betalen voor Amerikaanse bescherming is in stilte met gejuich ontvangen. Dat voornemen zal immers voor grote verdeeldheid in de alliantie van de VS en China’s buren zorgen. Niet verwonderlijk dat in de Chinese staatsmedia Trump wordt geprefereerd boven de ervaren en in Beijing gevreesde ex-minister van Buitenlandse Zaken, Hillary Clinton.

Maar wie er ook president wordt, hij of zij zal veel tijd en aandacht moeten besteden aan het Verre Oosten, waar een enorme wapenwedloop aan de gang is en Noord-Korea uitgroeit tot een kernmacht. De Amerikaans-Chinese rivaliteit zal verder verharden: een soort ‘G-2’ die de grootste problemen van de wereld oplost naar voorbeeld van het Amerikaans-Chinese klimaatakkoord is verder weg dan ooit.