Rechter berispt gemeenten: zadel jeugdzorg niet op met extra kosten

Rijksbezuinigingen

Gemeenten wilden Haagse bezuinigingen op het budget van jeugdzorg laten betalen door de instellingen. Maar dat mag dus niet.

Foto Roos Koole/ANP

De rechter heeft woensdag twee gemeenten berispt wegens het onwettig aanbesteden van jeugdzorg. De gemeenten, Alphen aan den Rijn en het naastgelegen Kaag en Braassem, pogen ten onrechte alle financiële risico’s van de jeugdzorg af te wentelen op zorginstellingen.

Ingewijden zien de uitspraak als verplicht leesvoer voor alle 390 gemeenten, die zich zonder uitzondering afvragen hoe zij de rijksbezuinigingen op het jeugdzorgbudget – oplopend tot boven de 20 procent – moeten opvangen.

Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem eisen in hun aanbesteding dat instellingen volgend jaar 25 procent minder besteden aan jeugdzorg dan nu. Overschrijden instellingen het gekrompen budget, dan draaien zij zelf voor die extra kosten op. Bovendien staan de gemeenten wachtlijsten niet toe: instellingen moeten elk kind helpen. En ze moeten de zorg vernieuwen, én „maatwerk” leveren.

Vier instellingen die zorg leveren in de twee gemeenten stapten naar de rechter. „Je kunt op je vingers natellen dat een aanbesteding als deze leidt tot een afname van kwaliteit van jeugdzorg”, aldus hun advocaat Petra Heemskerk van juristenkantoor CMS. „Dit is een maatschappelijk vraagstuk”, zegt Erik Laarhoven, lid van de raad van bestuur van GGZ Rivierduinen, een van de betrokken jeugdzorginstellingen. De instellingen wilden met de gang naar de rechter nabootsing van de aanbesteding à la Alphen voorkomen. „We voorzagen dat anders veel meer gemeenten deze methode zouden toepassen”, zegt Laarhoven.

De rechter toonde zich woensdag zeer kritisch over de wijze van aanbesteden. De gemeenten hebben de instellingen niet duidelijk gemaakt hoeveel kinderen in hun regio eigenlijk zorg nodig hadden, en welke zorg het betrof. Dat maakte deelnemen aan deze aanbesteding ongewis. Ook benadrukte de rechter dat zelfs het huidige, hogere jeugdzorgbudget al tot wachtlijsten leidt, laat staan het voorziene budget van een kwart minder. „De risicoverdeling tussen gemeenten en opdrachtnemer is onvoldoende evenwichtig geregeld”, aldus de rechter.

De gemeenten moeten hun aanbesteding daarom staken en van voren af aan beginnen. Laarhoven zegt blij te zijn „dat de rechter helderheid heeft verschaft”. De gemeente Alphen aan den Rijn laat weten zich met Kaag en Braassem te buigen over de uitspraak „om te bepalen wat de vervolgstappen zijn”. De gemeenten benadrukken dat „de continuïteit van zorg” voor kinderen „niet in gevaar komt.”