Amsterdams boegbeeld D66 is niet vies van leugentje om bestwil

Jan Paternotte

De meest succesvolle lokale D66’er wil naar Den Haag. Volgt de Amsterdamse fractievoorzitter straks partijleider Pechtold op?

V.l.n.r. Thom de Graaf, Jan Paternotte en Alexander Pechtold tijdens het 100ste partijcongres van de democraten in 2014. Foto ANP / Martijn Beekman

Wat goed is, komt snel – om maar eens een voetbalcliché van toepassing te verklaren op de Amsterdamse politicus Jan Paternotte. Pas 32 jaar en nu al maakt hij zich op om van lokaal belangrijke D66’er een landelijk belangrijke D66’er te worden.

Woensdag maakte hij bekend „een hoge plek op de kandidatenlijst” voor de Kamerverkiezingen van maart te ambiëren. Dat wordt in en om het Amsterdamse stadhuis vertaald als: de opvolger van partijleider Alexander Pechtold, die nog wel de lijsttrekker zal zijn, maar niet meer in de Tweede Kamer wil terugkeren. Zelf mag Paternotte graag terloops zeggen dat hij in Amsterdam een grotere D66-fractie leidt dan Alexander Pechtold in Den Haag.

Die grote fractie (14 van de 45 raadszetels) heeft Paternotte zelf verdiend. Door een sterke campagne, met veel aandacht voor het onderwijs, wist hij de PvdA in Amsterdam een historische nederlaag toe te brengen. Het begon al toen Paternotte, liefhebber en kenner van de Amerikaanse politiek, in het eerste lijsttrekkersdebat PvdA-leider Pieter Hilhorst om de oren sloeg met: „Maar u bent geen Lodewijk Asscher” – parafrase van het citaat „you’re no Jack Kennedy” waarmee de Republikeinse kandidaat-vicepresident Dan Quayle ooit afgeserveerd werd.

De PvdA is een lievelingsdoelwit sinds D66, met raadslid en student politicologie Paternotte sterk betrokken bij de onderhandelingen, in 2010 door Asschers PvdA werd gelost als coalitiepartner. Het betekende vier jaren oppositie, niet gemakkelijk voor een partij die inhoudelijk dicht bij collegepartijen PvdA, VVD en GroenLinks stond. De campagne voor de raadsverkiezingen van 2014 kreeg mede daardoor een bijna verbeten karakter.

Hij was het type leerling dat zijn cijfer omhoog praatte

Sipko Veeneman, oud-leraar

Sterk in debat

Debatteren is zijn sterkste punt, zegt Rutger Groot Wassink, fractievoorzitter van GroenLinks in Amsterdam. Zoals zijn vroegere leraar maatschappijleer Sipko Veeneman in een portret in NRC zei: „Hij was het type leerling dat zijn cijfer omhoog wist te praten.”

Paternotte schrok in elk geval niet terug voor felle debatten met burgemeester Eberhard van der Laan, de belangrijkste PvdA’er in de hoofdstad en vrijwel niet van de bal te krijgen in het debat. De D66-aanvoerder zette soms harde tackles in.

„Jan is heel sterk on message”, zegt Groot Wassink. De keerzijde daarvan is volgens hem dat Paternotte het moeilijk vindt om „de waarheid in zijn hoofd los te laten en te luisteren naar anderen”.

Paternotte schrikt in elk geval niet terug voor een leugentje om bestwil. Een jaar geleden werd D66-wethouder Simone Kukenheim (onderwijs) in verlegenheid gebracht door een onthulling in Het Parool. In de lade van de wethouder lag een rapport over het zwakkescholenbeleid van haar voorganger, PvdA’er Lodewijk Asscher. Dat oordeelde positief over dat beleid. Paternotte, gevraagd naar zijn commentaar, zei tegen deze krant dat het om een conceptversie ging en dat hij het er nog niet met de wethouder over had gehad. Vlak daarna onthulde Het Parool dat wethouder Kukenheim het rapport al eerder exclusief aan één raadslid had laten zien: Jan Paternotte, die haar aanraadde de rapporteurs om nader onderzoek te vragen.

Jan is soms te veel bezig met tactiek, te koel. Hij verliest de menselijke verhoudingen dan uit het oog

Rutger Groot Wassink

Veel tactiek

Bij Groot Wassink zit dezelfde pijn die Paternotte in 2010 moet hebben gevoeld: zijn partij werd – na aanvankelijk succesvolle onderhandelingen met D66 – gelost toen ook de VVD aan tafel kwam. In die fase heeft D66 een paar keer naar de pers gelekt, gaven D66-medewerkers achteraf aan Groot Wassink toe. „Het was bedoeld om druk op de onderhandelingspartners te zetten.” Dat vindt Groot Wassink „typisch Jan. Hij is soms te veel bezig met tactiek, te koel. Hij verliest de menselijke verhoudingen dan uit het oog.”

Onwennig hoeft het niet te zijn in Den Haag. Paternotte heeft de afgelopen jaren, als meest succesvolle lokale D66’er, al een stem in het kapittel van zijn partij. Bovendien zal hij naar verwachting ten minste twee collega-raadsleden, coalitiegenoten zelfs, weer in de Tweede Kamer ontmoeten. Peter Kwint van de SP staat op de concept-kandidatenlijst op nummer acht. Voor Dilan Yesilgöz van de VVD wordt landelijk ook een hoge plek verwacht. De Amsterdamse politiek blijkt weer eens een aardige springplank voor Den Haag.

Lees ook dit profiel van Paternotte uit 2014: Als kind al bezig met politiek