VS breken met Rusland om Syrië

Oorlog Syrië Verenigde Staten schorsen bilateraal overleg over Syrië, Russen zeggen verdrag over plutonium op.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry and Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergey Lavrov tijdens een overleg van de Verenigde Naties op 23 september. Foto's Andrew Kelly / Reuters

Het hing al een paar dagen in de lucht, en sinds maandag is het officieel: de Amerikanen schorten het bilaterale overleg met Rusland over een gezamenlijke strategie in Syrië op. Een diplomatieke oplossing voor het conflict en meer in het bijzonder voor de aanhoudende bombardementen op Aleppo, is daarmee voorlopig van de baan. Na vijfeneenhalf jaar oorlog, ligt een nieuwe escalatie op de loer.

De Verenigde Staten houden operationeel contact met de Russen om incidenten tussen Russische en Amerikaanse militairen in en boven Syrië te voorkomen. Maar Amerikaans personeel, dat een intensievere militaire samenwerking met de Russen moest voorbereiden, wordt teruggetrokken. „Dit besluit hebben we niet lichtvaardig genomen”, aldus een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

De VS verwijten Rusland dat het zich niet hield aan een begin september overeengekomen staakt-het-vuren, dat de opmaat moest zijn tot een gezamenlijke poging het geweld in Syrië in te dammen. „Helaas houden de Russen zich niet aan hun afspraken”, aldus de woordvoerder.

Sinds de VS ‘per ongeluk’ de regeringstroepen van Assad bombardeerden, staan alle partijen op scherp. Blunder VS bedreigt bestand Syrië

De relatie met Rusland verslechtert

De Amerikaans-Russische breuk over Syrië is een illustratie van steeds slechtere betrekkingen tussen Rusland en het Westen. Maandag zegde Rusland een verdrag met de VS op over de vernietiging van plutonium, omdat de VS afspraken niet zouden nakomen en zich „vijandig” opstellen. Plutonium is een grondstof voor kernwapens. Vorige week schoof Moskou de bevindingen in het MH17-onderzoek van tafel. Eerder kregen Rusland en het Westen onenigheid over de Russische annexatie van de Krim en interventie in Oekraïne. Smeulende onenigheid tussen de twee grootmachten over het Syrische staakt-het-vuren escaleerde toen de Amerikanen, naar eigen zeggen per ongeluk, Syrische stellingen bombardeerden.

Kort daarop verweten de Amerikanen de Russen een VN-hulpkonvooi onder vuur te hebben genomen. Bij de aanval kwamen hulpverleners om het leven; de Russen ontkenden elke betrokkenheid en suggereerden dat de lading van de vrachtwagens uit zichzelf was ontploft. Pogingen om het staakt-het-vuren te reanimeren liepen op niets uit. Assad opende een nieuw offensief op Oost-Aleppo.

Het akkoord dat de ministers van Buitenlandse Zaken, John Kerry en Sergei Lavrov, na maanden onderhandelen begin september bereikten was gecompliceerd en het risico van een mislukking was ingebakken.

De ministers Lavrov en Kerry bereikten begin september een akkoord over een wapenbestand in Syrië. Maar er was weinig vertrouwen dat deze overeenkomst een succes wordt.

Onevenwichtig akkoord

De VS en Rusland wierpen zich in de onderhandelingen en het akkoord op als aanvoerders van ongelijksoortige en instabiele coalities: Rusland, met het regime van Assad, Hezbollah en Iraanse milities aan de ene kant; de VS, met een bont gezelschap rebellen aan de andere kant. Als snel verweten de twee elkaar dat ze hun coalitiepartners niet in de hand hadden.

Het akkoord was ook onevenwichtig. De VS hebben geen militaire aanwezigheid van betekenis in Syrië, in tegenstelling tot de Russen. Toen het fout ging met het staakt-het-vuren hadden de Amerikanen geen machtsmiddelen. Ze waren overgeleverd aan de welwillendheid van de Russen, die Assad niet onder controle hadden of niet onder controle wilden hebben.

De Amerikanen waren zich van hun positie pijnlijk bewust. Dat werd duidelijk toen een privé-gesprek van Kerry met Syrische activisten uitlekte. Op de opnames, stiekem gemaakt tijdens een ontmoeting op de Nederlandse VN-missie in New York, is te horen hoe gefrustreerd Kerry was.

De VS maakten nog niet duidelijk wat volgende stappen zullen zijn. Mogelijk worden rebellen nu door de Arabische Golfstaten bevoorraad met draagbaar afweergeschut waarmee ze zich kunnen verdedigen tegen Russische en Syrische vliegtuigen.

In Amerikaanse media wordt er al enige tijd op gespeculeerd dat de Amerikanen de Golfstaten van dergelijke leveringen hebben weerhouden gedurende de onderhandelingen met de Russen en de rebellen alleen van training en lichtere wapens hadden voorzien. Nu zou men die terughoudendheid wel eens kunnen laten varen.

In Syrië vielen even geen burgerdoden door het bestand dat Rusland en de VS sloten. Maar hoop dat het zo blijft, is er niet.