Hoe Pepe the Frog werd gekaapt door Trumps ‘alt-right’-beweging

Een omstreden kikker-stripfiguur is het gezicht van de rechtse, Amerikaanse alt-right-beweging, steunpilaar van de presidentscampagne van Donald Trump.

Screenshot: Instagram

Een kikker was lange tijd de levensverzekering van Matt Furie. Het beestje heeft uitpuilende ogen, grote rode lippen, en is permanent stoned. De kikker heeft een lijfspreuk: ‘Feels good man’. Pepe the Frog is het succesvolste stripfiguur dat de tekenaar uit Los Angeles ooit bedacht heeft. Matt Furie hóúdt van zijn creatie, zegt hij aan de telefoon.

„Pepe verdient het niet dat zijn naam voor eeuwig besmet is.”

Pepe the Frog is in korte tijd het gezicht geworden van de zogeheten ‘alt-right’-beweging. Dit is een groep radicale anti-multiculturalisten en anti-feministen, die zich online vaak racistisch en seksistisch uit. Alt-right is ook een steunpilaar voor de campagne van Donald Trump geworden. Hij gebruikt dezelfde media als zij (Breitbart, Infowars), citeert hen op Twitter, en gebruikt dezelfde memes.

Toen Matt Furie in 2005 Pepe the Frog bedacht, liet hij de kikker avonturen beleven met zijn drie huisgenoten. Het was puberale underground-humor, die Furie online verspreidde. Pepe doet zijn broek naar beneden bij het plassen. Pepe geeft over in het gezicht van een vriend. Pepe laat een scheet.

Na een paar jaar, vertelt Furie, merkte hij dat Pepe populair werd op internet. Hij vond het toen nog leuk: het was goed voor zijn bekendheid. Pepes kreet ‘Feels good man’ werd een vaste grap op het rauwe, anonieme internetforum 4chan. Pepe werd zo populair, dat de kikker landelijk bekend werd. Zangeres Katy Perry twitterde een Pepe-plaatje.

Hierop ging het mis met Pepe. De 4chan-gebruikers wilden Pepe heroveren, en creëerden hun eigen Pepe-tekeningen: ‘zeldzame Pepes’. Ze gingen op elkaars tekeningen bieden, en er ontstond een virtuele markt. Furie:

„Ik kon daar niets tegen doen. Het had ook met Ronald McDonald kunnen gebeuren, of met Spongebob. Het verschil is alleen: grote bedrijven hebben advocaten die er een copyrightzaak van maken. Ik heb alleen mezelf.”

De laatste jaren, zegt Furie, veranderde de sfeer. Pepe kreeg steeds vaker nazi-symbolen opgespeld, en werd gebruikt als avatar van racistische Twitteraccounts. Pepe stond bij een gaskamer, had nazi-uniform aan, of een Ku Klux Klan-gewaad. Soms was er niets aanstootgevens aan Pepe te zien, maar dan wisten gebruikers van elkaar wat ze bedoelden. Pepe werd een dog whistle voor online racisten en antisemieten.

Het duurde niet lang voordat Pepe de campagne voor de presidentsverkiezingen binnenstormde. In oktober 2015 retweette Donald Trump een plaatje van hemzelf als Pepe. Zijn zoon Donald Trump jr. twitterde recent een collage van zijn vader en zijn naaste bondgenoten, onder wie Pepe. Het toonde aan hoe nauw de Trump-campagne en de alt-right-beweging in ieder geval cultureel verbonden zijn.

De campagne van Hillary Clinton plaatste vorige maand een uitlegstuk over Pepe, waarin de kikker het belangrijkste bewijsstuk was voor de stelling dat Trumps campagne een sinistere racistische koers heeft ingezet. Daarbij plaatste de Anti-Defamation League de kikker op de lijst van haatsymbolen. De kikker staat daar nu op dezelfde lijst als onder meer het hakenkruis, het brandende kruis van de KKK, en het Keltische kruis.

„Mijn kikker is ontdaan van zijn oude context”, zegt Matt Furie. Hij klinkt aangedaan, en zegt dat hij er al weken mee zit. „Mijn integriteit als kunstenaar is voor eeuwig aangetast.

Er was een tijd dat Furie geld verdiende aan Pepe. Hij verkocht online T-shirts en mokken met de beeltenis van de kikker, en hij kon leven van de groeiende bekendheid van zijn creatie.

„Toen dit losbarstte, dacht ik steeds: als ik de reputatie van Pepe maar kan beschermen. Ik heb er alles aan gedaan. Ik heb overal geprobeerd uit te leggen dat Pepe niets met racisme te maken heeft.”

Het was allemaal voor niets. De inspanningen van Furie zijn teniet gedaan door „het politieke gedoe”, zegt hij. „Zakelijk ben ik zwaar beschadigd. En met Pepe is het afgelopen. Hij zal voor altijd een legende uit het verleden blijven.”