Sector blijft zich verzetten tegen plan voor ProRail

Acht organisaties voor personen- en goederenvervoer willen niet dat ProRail een overheidsdienst wordt, schrijven ze aan het kabinet.

Foto Lex van Lieshout / ANP

Het kabinet moet nog eens goed nadenken over het ombouwen van spoorbeheerder ProRail van zelfstandig bedrijf naar overheidsdienst. Dat kabinetsvoornemen heeft grote financiële nadelen en veel onzekere gevolgen. De voordelen van de operatie zijn onduidelijk. Dat is de strekking van een brief die acht organisaties voor personen- en goederenvervoer op het spoor vanmiddag naar staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur & Milieu, PvdA) hebben gestuurd.

De brief is ondertekend door NS, regionale vervoersbedrijven, vrachtvervoerders, havenbedrijven, vakbond FNV Spoor en reizigersorganisatie Rover. Zij zijn bezorgd over het voornemen van Dijksma om ProRail onder de hoede van het ministerie te brengen. Het staatsbedrijf met privaatrechtelijke grondslag (een BV met een raad van commissarissen) wordt dan een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) of agentschap, zoals bijvoorbeeld Rijkswaterstaat.

Volgens de briefschrijvers is de afgelopen maanden onvoldoende onderzocht wat de gevolgen zullen zijn van een herpositionering van ProRail. Ook zijn er geen verbeteringen ten opzichte van de huidige situatie naar voren gekomen.

“Daarmee is en blijft onduidelijk welk probleem er nu wordt opgelost.”

BTW

Een van de onduidelijke consequenties betreft de BTW. Gaan de kosten voor de vervoerders met 21 procent omhoog als ProRail als overheidsorganisatie geen BTW meer mag aftrekken? Gaan de prijzen van treinkaartjes ook omhoog? Ook de financiële gevolgen van gewijzigde arbeidsvoorwaarden zijn volgens de organisaties onduidelijk. De overgang van de werknemers van ProRail naar de Rijks cao kost eenmalig minimaal 50 miljoen euro, waarschijnlijk meer. Daarnaast botst het voornemen waarschijnlijk met Europese regels.

Het ProRail-plan werd dit voorjaar aangekondigd In de kabinetsreactie op de parlementaire enquête over de Fyra - waar ProRail overigens niets mee te maken had. De “publieke aansturing” van ProRail moet worden versterkt, vindt het kabinet. Omdat de taken en financiering van ProRail „bijna volledig publiek” zijn, moet het een publieke organisatie worden. Dijksma wil de organisatie dichterbij hebben zodat zij beter toezicht kan houden. Als zij naar de Tweede Kamer wordt geroepen omdat er iets mis is met ProRail, wil zij zelf verantwoording afleggen, en niet namens een organisatie op afstand.

Ingrijpen

Bij een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer begin juni keerde de volledige spoorsector zich al tegen het voornemen. De sector ziet er geen reden voor, en wil de nieuwe leiding van ProRail de tijd gunnen om fouten uit het verleden (onder meer een beroerde boekhouding) te herstellen. Ook ProRail-topman Pier Eringa keert zich tegen opheffing van de zelfstandigheid. Dijksma probeerde het personeel van ProRail twee weken geleden vergeefs uit te leggen waarom het een goed plan is. In een Kamerdebat op 22 juni had de staatssecretaris daarentegen weinig moeite om alle partijen te overtuigen. U vroeg ons om in te grijpen bij ProRail, dat doen we nu, zei ze tegen de Kamer.

ProRail zelf en de klanten van de spoorbeheerder (goederen- en personenvervoerders) geven zich echter nog niet gewonnen. Zij beschouwen de zaak allerminst als een gelopen race, de lobby tegen het ProRail-plan wordt juist opgevoerd. Uit de brief aan Dijksma blijkt dat de consultaties door het ministerie van I&M niet het gewenste resultaat hebben gehad; de spoorsector verzet zich nog steeds. Een werkgroep met ambtenaren en werknemers van ProRail is bezig alle gevolgen te analyseren, hun voorlopige conclusies waren aanleiding voor de brief van vandaag. Naar verwachting is de analyse eind oktober definitief gereed en wordt het kabinetsvoornemen voor ProRail in november besproken in de ministerraad.