Opinie

Overheid, blijf van topsalarissen af

Opinie Laatst waren ze weer in het nieuws: topbeloningen in het bedrijfsleven. Minister Dijsselbloem van Financiën deed een oproep tot inkomensmatiging. Moet de overheid ingrijpen? Nee, laat het aan de markt over, schrijft hoogleraar Jan Bouwens.

Jos Baeten (CEO) en Minister Jeroen Dijsselbloem (Financien) tijdens de opening van het hoofdkantoor van verzekeraar a.s.r. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Een overheid die bepaalt hoe hoog het salaris van een topmanager mag zijn, vernietigt sociale waarde. In De verloofden beschrijft Alessandro Manzoni het Italië van de zeventiende eeuw, dat een pestepidemie moet weerstaan. In haar poging om de boosheid van het volk over de prijs van brood te keren, verlaagt de overheid bij wet de broodprijzen. Omdat de staat deze wet met succes afdwingt, gaat de ene na de andere bakker failliet omdat zij allen verlies maken.

De overheid is zelf niet in staat om het volk van brood te voorzien, zodat het volk nu door honger en door pest wordt geteisterd. Als de overheid de broodprijzen niet had verlaagd, zou het volk ook door pest en honger zijn geteisterd. Immers, de pest was er al, en de minder bedeelden konden hun brood niet langer betalen. Maar nu er helemaal geen brood meer te krijgen was, leed het hele land honger. Met zijn ingrijpen had de staat de situatie nog slechter gemaakt dan deze al was.

Manzoni beschrijft de verre van ideale omstandigheden die Italië in 1630 troffen. In dat Italië dacht de overheid het probleem (broodprijzen te hoog) op te lossen door de prijs van brood eenvoudig bij wet te verlagen. De rest is geschiedenis.

Overheden hebben de neiging om als de uitkomst van marktwerking hen onwelgevallig is, in te grijpen op prijzen. Zo wil men nu de prijs van het hogere management aan banden leggen omdat dat meer verantwoord zou zijn. Evengoed als de prijs van brood niet kan worden opgelegd, is het even zinloos de prijs van hoogbetaalde arbeid te dicteren.

De overheid moet ervoor zorgen dat marktwerking ongestoord plaatsvindt, bijvoorbeeld door machtsconcentratie van industrieën te bestrijden. De overheid kan echter niet bepalen tegen welke prijs een bedrijf producten verkoopt.

Waarom zou de overheid dit beter weten dan het bedrijf? Hetzelfde geldt voor de salarissen die een bedrijf aan zijn hoogste medewerkers betaalt. De hoogte van het salaris is het resultaat van de afweging dat een bedrijf maakt tussen de vermoedelijke opbrengsten van een kandidaat-manager en zijn inkomen.

Als een te hoog salaris wordt bestraft door aandeelhouders of werknemers, dan vormt die overweging onderdeel van de salarisbeslissing. Het is uitgesloten dat de overheid deze afweging beter kan maken dan het bedrijf. Aftopping door de overheid geeft derhalve eerder aanleiding tot vernietiging dan tot creatie van sociale waarde.