Maar wat is dat, een Gülenkrant?

Portret

De Turks-Nederlandse krant Zaman Vandaag, opgericht door Gülensympathisanten, staat sinds de coup onder druk. Redacteuren worden bedreigd, advertentie-inkomsten vallen weg. Wat is Zaman voor krant? En wat nu als die omvalt?

Foto Lars van den Brink

De krant Zaman Vandaag is in Nederland het middelpunt van het verzet tegen Erdogan. In die rol is de enige Turks-Nederlandse krant gedwongen terecht gekomen. Sinds de coup in Turkije afgelopen zomer is alles veranderd op de redactie in de Rotterdamse binnenstad.

Zaman Vandaag, opgericht door Gülensympathisanten begin 2013, staat sinds de coup breed bekend als ‘Gülenkrant’. En dat maakt de krant in veler ogen verdacht. De islamitische prediker Gülen wordt door de Turkse president Erdogan verantwoordelijk gehouden voor de coup. Er is geen bewijs, maar door de voortdurende associatie wordt Gülen ook in Nederland met argwaan bekeken. De meeste Turkse-Nederlanders volgen Erdogan.

Maar wat is dat, een Gülenkrant? En ís Zaman Vandaag wel een Gülenkrant? Wie werken er eigenlijk en waar schrijven ze over? En wat verliezen we als de krant omvalt, net als de Zaman’s in Frankrijk en België? We lopen een dag mee.

Foto Lars van den Brink

Hoofdredacteur Mehmet Cerit: „De manier waarop Gülen naar de islam kijkt, past bij mij.” Foto Lars van den Brink

Zaman Vandaag komt wekelijks uit op papier, en is in het Nederlands geschreven. De site wordt constant ververst. In de krant ligt het speerpunt op „nieuwe Nederlanders”, zoals ze door de redacteuren consequent worden genoemd. Het gaat niet alleen om moslims, wel om mensen die zelf, hun ouders of grootouders uit een ander land kwamen. Grote nieuwsfeiten worden gebracht maar achtergrondartikelen draaien vooral om thema’s als integratie, racisme, islamofobie, verschillende stromingen binnen de islam in Nederland, Midden-Oosten. En Turkije.

Je kunt de redactie niet zomaar oplopen, er zijn camera’s. Maar zwaarbeveiligd is het pand niet. Toen na de Turkse coup de spanningen in Turkije naadloos werden overgenomen door Turkse-Nederlanders vlogen stenen door de ramen van verschillende aan Gülengelieerde culturele centra en scholen. Zaman Vandaag bleef gespaard.

Dat geldt niet voor redacteuren van de krant. Door de straat van hoofdredacteur Mehmet Cerit patrouilleerde wekenlang voor de zekerheid een politieauto. Nog steeds gelden maatregelen waar hij met het oog op zijn veiligheid en dat van zijn gezin niet over wil uitweiden. Cerits naam prijkt op een lijst van Gülenisten gepubliceerd door het Turks staatspersbureau. Hij en zijn Turks-Nederlandse redacteuren worden uitgescholden voor landverrader en terrorist.

Toch zit Cerit er relaxed bij, in zijn leren stoel achter zijn bureau. Benauwd is hij niet, maar onaangenaam is het wel. We nemen plaats in de zithoek met fauteuils. In de kamer naast die van de hoofdredacteur werken de vier vaste redacteuren.

Advertentie-inkomsten naar nul

Voor de coup ging het zo goed met de krant dat Cerit op het punt stond om nóg drie redacteuren aan te nemen. Twee Marokkaans-Nederlandse journalisten en een Surinaams-Nederlandse had hij op het oog. Het ging niet door. Na de coup daalden de advertentie-inkomsten die eenderde van het budget vormden naar nul. Het waren vooral Turks-Nederlandse ondernemers die in de krant adverteerden. Het was een eenvoudige manier de Turkse doelgroep te bereiken. Maar of ze nu wel of geen sympathie voelden voor Gülen, adverteren werd in een klap risicovol. Hun bedrijf kon zo op een boycotlijst terecht komen.

Ook 400 abonnees vonden het risico te groot en zegden hun abonnement op, zegt Cerit. Op een bestand van bijna 3.000 abonnees. De spanningen binnen de Turkse gemeenschap bestonden voor de coup ook al, maar minder openlijk. Ook toen al zegden lezers hun abonnement op of ze wilden de krant niet op hun eigen adres ontvangen of tenminste liever in een blanco envelop. Maar er zijn ook honderd abonnementen bijgekomen. Dat zijn vooral autochtone Nederlanders die zich plots realiseren dat er grote verschillen zijn tussen Turkse-Nederlanders en daar meer over willen weten. Of die de krant willen steunen.

Het werk is lastiger geworden. Er is weinig geld en veel onzekerheid. Verschillende Turks-Nederlandse freelancers wilden niet meer voor de krant werken. Het is voor redacteuren ook lastiger geworden om mensen te vinden die geïnterviewd willen worden. Redacteur Hanina Ajarai: „Er zijn twee partijen aan het vechten. Daar hou ik me liever buiten, denken buitenstaanders volgens mij.”

Foto Lars van den Brink

Iedereen die een kijkje wil komen nemen op de redactie, is welkom. De afgelopen maanden zijn dat vooral ándere journalisten. Foto Lars van den Brink

Mehmet Cerit zelf voelt zich „geïnspireerd door Gülen”. Hij is een van de weinigen die daar al jaren open over is. „De manier waarop Gülen naar de islam kijkt, past bij mij”, zegt Cerit. „Moslims moeten meedoen in het land waar ze wonen, houdt hij zijn aanhangers voor. Onderwijs en integratie vindt Gülen heel belangrijk en dat gaat samen met belijdend islamiet kunnen zijn. Dat vind ik ook.”

Een freelancer in hempje met spagettibandjes stapt de kamer van Cerit binnen om iets te vragen. De lange blonde haren vallen los over de schouders. Hanina Ajarai draagt een hoofddoek. Iedereen die een kijkje wil komen nemen op de redactie, is welkom. De afgelopen maanden zijn dat vooral ándere journalisten. Vandaag is Pownews op bezoek. Als de cameraman binnenkomt, trekt Ajarai een stuk stof voor haar gezicht. De cameraman veert op. Een vrouw met een niqaab! Als hij zijn camera heeft gepakt is de lap stof voor haar gezicht weg. Quasi-verbaasd kijkt ze hem aan. Haar collega’s gniffelen achter hun computerscherm.

Ajarai, zelf geen Gülenaanhanger, werkt sinds 2014 voor Zaman Vandaag. In 2015, toen de Nederlandse Gülenisten weer eens onder vuur lagen, schreef ze een opiniestuk in NRC Handelsblad. De argwaan verbaasde haar hogelijk, schreef ze. Waarom? „Omdat ik geen andere belijdende moslims ken die de stelregel dat ‘religie achter de voordeur hoort’ zo in acht nemen als Gülenaanhangers. Ze zijn inderdaad conservatief en gericht op hun geloof en ze streven een bijna ascetische leefwijze na, wars van consumentisme en hedonisme. Maar dat doen ze in de privésfeer.” Ze is in dat zelfde opinieartikel ook kritisch: „De manier waarop Gülen wordt gezien door sommige aanhangers grenst aan heiligenverering en vanuit mijn visie op de islam is dat verkeerd.”

Ajarai ziet het nu nog precies zo, maar heeft het dan wel over Gülenaanhangers ín Nederland, zegt ze. „Hoe het in Turkije is, weet ik niet precies. De beweging is daar veel groter, dan krijg je ook meer verschillen.” Ze hoort wel dat de beweging in Turkije veel nationalistischer is – pro Turkije, en pro-Turkse taal. „Als islamitisch wereldburger moet ik daar niet veel van hebben.”

Veel artikelen over Turkije

Cerit bidt vijf keer per dag, eet geen varkensvlees, vast met Ramadan, maar geeft vrouwen een hand en zoent ze ook nog drie keer op de wang als dat binnen de situatie gepast is. Zijn vrouw heeft daar geen enkel probleem mee. Die houding wil hij ook in de krant. Belijd je geloof zoals je zelf wil maar doe mee in de maatschappij. En laat de ander doen wat hij of zij denkt dat goed is.

In Zaman Vandaag veel artikelen over Turkije. „We wilden juist wat minder over Turkije gaan schrijven maar het lot heeft ons gedwongen er juist meer aandacht aan te besteden”, zegt redacteur Hüseyin Atasever (29). Atasever schrijft sinds 2012 voor de krant. Na een bachelor bedrijfseconomie stapte hij over op Midden-Oostenstudies. „Dat vond ik toch een stuk interessanter dan veel geld verdienen.” Als Turkse-Nederlander kende hij de verschillende stromingen in Turkije goed. „De ideeën van Gülen spreken mij aan. Hij heeft een moderne kijk op islam, vind ik.”

Atasever ziet het werken voor Zaman Vandaag als een soort vrijheidsstrijd. „Ik wil het liefst werken voor een groep die wordt onderdrukt. Dat voelt goed. Het is hard werken voor niet al te veel geld, maar dat vind ik geen probleem. Het is voor de goede zaak.”

Eindredacteur Hakan Büyük (29) staat neutraal tegenover Gülen, zegt hij. „De nadruk op onderwijs vind ik goed. Maar ik ben geen fanatieke aanhanger en verder niet actief binnen de beweging. Ik schrijf natuurlijk voor Zaman, voor de meeste Turkse-Nederlanders ben je dan een hardcore Gülenist.” Zijn vader is een Erdoganaanhanger. Met hem had hij stevige discussies. Recentelijk hebben ze besloten het niet meer over politiek te hebben. Büyük: „Zo gaat dat in veel Turkse families. Je kent elkaars standpunten toch wel.”

Beide redacteuren worden regelmatig bedreigd. Ze mijden plekken waar veel Turkse-Nederlanders samenkomen, zoals koffiehuizen en bijeenkomsten. „Ik doe wel altijd aangifte van bedreiging”, zegt Büyük. „Ik heb een vast contactpersoon bij de politie, die stopt alles in één dossier.”

Vrijheidsnummer

Redacteur Gemme Burger heeft daarvan geen last. Hij werkt een klein jaar bij Zaman Vandaag. Hij beziet de ophef sinds de zomer rondom zijn krant met laconieke nuchterheid. De religiewetenschapper die afstudeerde op een studie naar verschillende betekenissen van sharia, is geen moslim maar had altijd al interesse in islam. Hij las wel even wat boeken van Gülen voordat hij solliciteerde op een baan als redacteur en voelde na lezing „geen enkele argwaan”.

De Gülenisten die Gemme Burger bij Zaman ontmoette zijn behoorlijk progressief, zegt hij. Ik vind de wijze waarop ze inspiratie uit de islam halen, perfect bij Nederland passen. Ze hebben geen enkel probleem met homoseksualiteit, twee van de vaste columnisten zijn homo. Vrouwen en mannen zijn gelijkwaardig. Dat soort zaken.”

Hij weet dat er ook veel conservatievere Gülenisten zijn. „Een foto met naakt vinden wij op de redactie geen probleem, toch plaatsen we die dan niet. We houden rekening met de lezers.”

Niet altijd, zo bleek uit een column van arabist Jan Jaap de Ruiter over homoseksualiteit binnen de islam waarin hij in de ogen van lezers de profeet beledigde.

Burger: „We kregen behoorlijk wat opzeggingen. Maar het feit dat we zo’n kritisch stuk plaatsten, vind ik veelzeggend.”

Mehmet Cerit vindt het publiceren van kritische artikelen, ook over Gülen en niet alleen door De Ruiter maar ook door andere columnisten, een teken van de onafhankelijkheid van de redactie. „Er werken zeker niet alleen Gülenaanhangers. En ook verschillende niet-moslims.”

Momenteel is de hoofdredacteur vooral bezig met het redden van de krant. Hij zoekt investeerders en partners om door te gaan. Samenwerken met de krant Zaman in Turkije kan niet meer sinds de Turkse regering in maart de hoofdredactie liet oppakken en de kritische journalisten ontsloeg. Zaman Vandaag kan alleen nog artikelen delen met de Duitse Zaman. Cerit is een crowdfundingsactie gestart. Hij wil voldoende geld ophalen om een „vrijheidsnummer” te maken. Cerit: „We wonen en werken in Nederland. We hebben hier persvrijheid. Maar wij worden belemmerd, bedreigd en tegengewerkt. Daar wil ik aandacht voor vragen.”