Cultuur

Interview

Interview

Farah (

Gebroken door de politiestaat

Interview Leyla Bouzid

De regisseur laat in ‘As I Open My Eyes’, volgende week in de bioscoop, zien hoe een politiestaat jeugdig idealisme in de kiem smoort.

Hoe onder de dictatuur de energie van de jeugd in Tunesië gebroken werd. Dat is voor regisseur Leyla Bouzid (1984) het onderwerp van haar eerste lange speelfilm, As I Open My Eyes (À peine j’ouvre les yeux). De democratische revolutie in Tunesië, eind 2010, is de enige van de Arabische Lente die blijvend meer democratie en vrijheid opleverde. Bouzids verhaal over een jonge zangeres wier talent en levensvreugde gesmoord worden in een politiestaat, laat zien hoe erg het vóór die revolutie was – opdat Tunesiërs van nu niet wegzakken in teleurgestelde verwachtingen.

In de politiestaat van dictator Ben Ali raakt alles geperverteerd, tot de liefde aan toe.

Bouzid: „Mijn hoofdpersoon Farah is aanvankelijk de enige die niet is aangetast door verraad en onderdrukking in de samenleving. Ze heeft, zoals veel jongeren, een woeste levensdrang, maar dan komt de confrontatie. Zelfs haar vriendje blijkt een politieverklikker.”

Hoe is de situatie in Tunesië nu?

„De ontwikkeling van Tunesië is een proces. We hebben de vrijheid gewonnen om ons te uiten, maar die vrijheid wordt aan alle kanten bedreigd. Twintig jaar is lang, de politiestaat heeft de maatschappij getekend. Een mentaliteit poets je niet zomaar weg. De terroristische dreiging wordt door sommige politici gehanteerd als een argument om de vrijheid weer om zeep te helpen. De politie is nog steeds zeer machtig: er bestaat bijvoorbeeld een test waarmee ze kunnen nagaan of je in de afgelopen 25 dagen een joint hebt gerookt – en daarop staat een jaar gevangenis.

„In de overheid zijn er krachten die de jeugd weer in het gareel willen brengen. Maar daartegen is veel verzet: de civil society is in de afgelopen jaren sterker geworden. Daarnaast zijn veel Tunesiërs teleurgesteld in de revolutie, die niet alle beloften heeft ingelost. Maar we laten onze rechten niet afpakken, ook niet onder het mom van terrorismebestrijding.”

Seksualiteit is in uw film een belangrijk instrument van onderdrukking. Farah wordt na haar arrestatie door de agenten min of meer aangerand om haar te intimideren, en ook haar moeder lijkt erop uit de seksualiteit van de jonge vrouw te beteugelen.

„De politie bediende zich onder de dictatuur van alle middelen waarover ze beschikte. Een daarvan is dat op het bureau blijkt, dat de politie alles weet – wat ze met vrienden heeft besproken, wat ze met haar vriendje heeft gedaan. En niet alleen de staat doet aan zulke intimidatie: zie hoe de moeder de werkster opdraagt Farah in de gaten te houden en te rapporteren. Het is natuurlijk al zeer bedrukkend als je je altijd maar moet verstoppen als je met je vriendje wilt kussen, of een liefdesgeschiedenis beleven. Ik heb willen tonen hoe de onderdrukking in Tunesië op meerdere, onderling verbonden niveaus functioneerde: de staat, de samenleving, het gezin.”

Toch lijkt Farahs moeder af en toe een oogje toe te knijpen.

„Zij is bezorgd. Het blijft tenslotte een moslimland en de gevaren die een jong meisje bedreigen als ze ’s nachts alleen over straat loopt zijn reëel. Ik heb geen film willen maken tegen religie of moraal of iets dergelijks. Farahs ouders zijn trouwens relatief moderne mensen, die zich met de jaren hebben neergelegd bij de angst, paranoia en uitzichtsloosheid van de politiestaat.

„Veel oudere Tunesiërs waren aanvankelijk erg verrast toen de jeugd eind 2010 de straat op ging en verandering eiste, en hebben zich pas op den duur laten meeslepen door het elan van de jeugd. Het valt ook niet mee, als je twintig jaar geleerd hebt op te passen met wat je zegt, in het openbaar of aan de telefoon, en je bepaalde dingen ook binnenskamers maar beter kon fluisteren.”

Hoe is de film in Tunesië ontvangen?

„Heel goed, hij heeft in 24 kopieën in alle delen van het land gedraaid. De film laat een situatie en een stemming zien, die iedereen na de revolutie snel heeft willen vergeten. Veel toeschouwers nu zijn dan ook verrast: ‘ja, zo was dat’.

„Ik hoop dat Tunesiërs die nu zwaar teleurgesteld zijn in wat de revolutie heeft gebracht, door mijn film gaan nadenken: wat er nu ook mis is, naar de toestand van vroeger moeten we niet terug. Als dat het effect zou zijn van mijn film, heb ik mijn doel bereikt.”