DNB: ECB-beleid schaadt Nederlandse banken

Bankwezen

De langdurig lage rente drukt de inkomsten van de banken. De Nederlandsche Bank wijst op de bijwerkingen van het monetaire beleid in Frankfurt.

De Nederlandsche Bank. Alex van Lieshout/ANP

Na de pensioenfondsen en de verzekeraars zullen ook de banken in Nederland te lijden krijgen onder het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). Deze waarschuwing gaf De Nederlandsche Bank (DNB) dinsdag.

Door de langdurig lage rentestand komen de rente-inkomsten van banken, bijvoorbeeld via hypotheken, onder druk te staan, schrijft DNB in haar halfjaarlijkse Overzicht Financiële Stabiliteit. „Nederlandse banken zijn vooralsnog slechts beperkt geraakt door de lage rente, maar moeten rekening houden met neerwaartse druk op hun rente-inkomsten”, schrijft DNB.

DNB-president Klaas Knot zei in een toelichting dat het effect „in de loop van 2017” merkbaar zal worden in de kwartaalwinsten van de banken. „Die zullen lager gaan uitvallen”.

041016ECO_nedbanken

De waarschuwing komt in een tijd dat de zorgen over het effect van de lage rente op de banken toch al toenemen. ING, dat maandag aankondigde wereldwijd 7.000 banen te schrappen, noemde de lage rente als één van de problemen van het bankwezen.

Het signaal van DNB komt ook om een andere reden op een gevoelig moment. Knot zit in het bestuur van de ECB, die binnenkort moet beslissen of zij haar grote opkoopprogramma van staats-en bedrijfsleningen na maart zal verlengen. Met dit programma drukt de ECB de langetermijnrente.

Kritiek op Frankfurt

De rente daalt overigens niet alleen door het ECB-beleid. DNB noemt ook de matige economische vooruitzichten als andere oorzaak van de lage rente. Er is weinig vraag naar krediet voor investeringen. Maar DNB besteedt in het rapport meer aandacht aan het monetaire beleid als oorzaak.

DNB stelt dat de ECB zichzelf met haar lage rentebeleid in de voet schiet. Met dit beleid wil de ECB de kredietverlening aanjagen: lenen moet goedkoop worden. Dit moet uiteindelijk leiden tot hogere economische groei en tot hogere inflatie, van vlakbij de 2 procent. Maar volgens DNB kunnen banken juist minder geld gaan uitlenen als ze financieel in de knel komen door lage rentebaten.

De ECB zal deze „bijwerking” van haar beleid moeten „afwegen” tegen „de mate waarin het monetaire beleid effectief is” in het bereiken van de inflatiedoelstelling, aldus DNB. Knot heeft al langer kritiek op de koers van de ECB, maar is binnen het bestuur van de centrale bank in de minderheid.

Dat de banken de pijn van de lage rente nog niet zo sterk voelen, komt onder meer doordat ze nog veel geld verdienen aan hypotheken die in de periode 2006-2009 tegen relatief hoge rentes zijn verstrekt, stelt DNB. Maar als deze leningen aflopen of worden vervangen door hypotheken met veel lagere rentes, zullen de inkomsten dalen.

Bovendien kunnen banken de lagere rentebaten niet volledig compenseren door hun rentekosten – de rente die ze betalen aan spaarders – te verlagen. „Bij steeds lagere renteniveaus wordt het voor klanten namelijk aantrekkelijker om hun tegoeden contant aan te houden”.

Nederlandse banken zijn relatief afhankelijk van rente-inkomsten. Banken in andere Europese landen verdienen meer met bijvoorbeeld financiële dienstverlening. In Nederland zijn banken na de crisis minder zakenbanken geworden en meer traditioneel gaan bankieren.

In een Europese bankenstresstest die dit jaar is uitgevoerd, bleek hoe gevoelig Nederlandse banken zijn voor de lage rente. In het basisscenario van de stresstest namen de renteinkomsten van ING, Rabobank en ABN Amro in drie jaar met ruim 15 procent af.