Colombia probeert vrede te redden na schokkend ‘nee’

Impasse rond akkoord

President Santos wil na het mislukte referendum opnieuw de dialoog aangaan met de FARC en met oud-president Uribe.

Een kind loopt maandag langs Foto Luis Robayo/AFP

De Colombiaanse president Juan Manuel Santos zoekt koortsachtig naar oplossingen en politieke steun om uit de impasse te komen die is ontstaan nadat de Colombiaanse bevolking zondag het vredesakkoord met de FARC met een nipte meerderheid verwierp. Het akkoord tussen de FARC en de regering om een eind te maken aan 52 jaar oorlog, die aan zeker 220.000 mensen het leven heeft gekost, werd niet gesteund door de bevolking, bij een bindend referendum.

Terwijl critici van mening zijn dat Santos na zijn grote nederlaag direct had moeten aftreden, probeert de president juist opnieuw de dialoog aan te gaan: met de FARC, maar vooral ook met ex-president en senator Álvaro Uribe, de machtige aanvoerder van het ‘nee’-kamp. De nee-stemmers houden vol dat zij wel vrede willen, maar niet onder de voorwaarden zoals geformuleerd in het akkoord. Er zit daarom niets anders op dan terug te keren naar de onderhandelingstafel.

Op maandag kwamen alle politieke partijen bijeen in het Casa de Nariño, het presidentiële paleis in Bogotá. Uribe was niet aanwezig; hij stuurde drie onderhandelaars om namens zijn partij met de regering in gesprek te gaan. Na afloop herhaalde Santos wat hij zei nadat de verrassende uitslag zondagavond bekend werd: „Ik blijf zoeken naar vrede tot het laatste moment van mijn mandaat.”

Toch leek de nederlaag van Santos maandag een eerste slachtoffer te eisen. Hoofdonderhandelaar van de regering Humberto de la Calle maakte bekend dat hij zijn functie na vier jaar van intensieve onderhandelingen met de FARC in Cuba wil neerleggen. Maar Santos accepteerde zijn ontslag niet. In plaats daarvan benoemde de president hem tot leider van het team om een ‘nationale dialoog’ te leiden die moet leiden tot een nieuw vredesakkoord.

Uribe heeft inmiddels een ontmoeting met Santos toegezegd, maar veel Colombianen betwijfelen of de twee aartsvijanden met de FARC tot een nationaal gedragen vredesakkoord kunnen komen. De belangen staan lijnrecht tegenover elkaar. Uribe’s vader, een grootgrondbezitter, werd in 1983 door de FARC vermoord, en de ex-president wil niets weten van alternatieve straffen voor de guerrillero’s. Net als zijn achterban pleit hij voor een traditionele berechting van de FARC-strijders.

FARC-leider Rodrigo Londoño, beter bekend onder zijn nom de guerre Timochenko, benadrukte maandag opnieuw dat de FARC vrede wil. In een videoboodschap uit Havana zei hij dat „de vrede hier is om te blijven”.

Maar het zal lastig worden om tot een compromis te komen. Timochenko zei ook dat de FARC zal vasthouden aan het vredesakkoord zoals dat er nu ligt. „We blijven trouw aan wat we zijn overeengekomen”, zei hij. De eisen van het nee-kamp lijken onverenigbaar met de FARC: verder gaan als politieke partij en een systeem van alternatieve straffen zijn voor de guerrillero's juist speerpunten uit het akkoord.

Zowel VN-chef Ban Ki-Moon als de Noorse minister van Buitenlandse Zaken Brende, die nauw betrokken was bij de gesprekken, hebben de partijen opgeroepen te blijven praten. „Ik ben teleurgesteld in deze uitslag”, aldus de Noorse minister. „Het is triest dat het na jaren van onderhandelen niet gelukt is de Colombiaanse bevolking te overtuigen van vrede. Maar laten we verder gaan met onderhandelen.”

De Colombiaanse bevolking, waarvan slechts 37 procent naar de stembus ging, wacht in spanning af.