Trump valt onmogelijk te regisseren

Amerikaanse presidentsverkiezingen

Schreeuwen, praten over ruzies en complottheorieën. Zijn campagneteam hoopte dat Donald Trump dat allemaal had afgeleerd.

Foto Jason Connolly / AFP

Na de slechtste week uit zijn presidentscampagne valt Donald Trump terug op oude gewoontes. Het zijn gewoontes waarvan zijn campagneteam had gehoopt dat ze, vijf weken voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen, niet meer voor zouden komen: schreeuwen, praten over privéconflicten, complottheorieën.

De dagen na het rampzalig verlopen eerste tv-debat met Hillary Clinton zijn die er weer allemaal. Afgelopen weekend bijvoorbeeld, op een campagnebijeenkomst in Pennsylvania. Vlak voor die bijeenkomst had The New York Times onthuld dat Trump in 1995 een verlies van 916 miljoen dollar had geleden. Dat verlies zou Trump in staat hebben gesteld achttien jaar geen inkomstenbelasting te betalen.

Zichtbaar geagiteerd

Trumps campagneteam had een uitgebreide reactie voorbereid, waarin de Republikein zich zou richten tegen „de gevestigde media”, en hun „pro-Clinton-agenda”. Maar Trump, zichtbaar geagiteerd, sprak vooral over heel andere zaken. Tijdens het debat, „dat ik volgens mij duidelijk gewonnen heb”, werkte Trumps microfoon niet goed, zei hij. „En ik vraag jullie: was dat met opzet gedaan?”

Trump speculeerde op een verlies in november, omdat er „op zekere plekken” stembusfraude zou worden gepleegd. Hij riep zijn aanhangers op in die gebieden, „u weet wel waar ik het over heb”, te gaan posten bij stembureaus. Hij doelde vermoedelijk op Afro-Amerikaanse wijken in de grote steden.

Vervolgens imiteerde Trump de ziek geworden Hillary Clinton, toen ze een bijeenkomst in New York moest verlaten. Trump waggelde over het podium, noemde haar „gek”, en zei dat ze de gevangenis in moest.

Tijdens de Republikeinse Conventie in Cleveland, in juli, werd Trump vooral verkocht aan de Amerikaanse kiezer met het argument dat hij zo’n snelle denker was. Het was niet erg dat Trump zich nog weinig presidentieel had gedragen. Het zou allemaal goed komen in de laatste maanden voor de verkiezingen, als hij zich razendsnel een nieuwe rol eigen zou maken.

Schmierende, persoonlijke aanvallen

Van die belofte is niets meer over. Trumps campagne tegen Clinton lijkt sprekend op die tijdens de Republikeinse voorverkiezingen, toen hij veel succes had met zijn schmierende, persoonlijke aanvallen. Nu hij ook zwevende kiezers moet overtuigen, creëert hij aan de lopende band problemen voor zichzelf.

De Democraten hebben duidelijk de winnende strategie ontdekt om van Trump te winnen. Lok hem uit de tent over een akkefietje uit het verleden en hij tuimelt er met open ogen in.

Het gebeurde meerdere keren in het debat tussen Clinton en Trump, vorige week in Hempstead. Zo begon Clinton over Alicia Machado, een voormalige Miss Universe. Trump heeft Machado vaak aangevallen, omdat ze volgens hem te zwaar werd. Hij noemde haar ‘Miss Piggy’ en ‘Miss Housekeeping’.

Trump reageerde precies zoals het Clinton-kamp had gehoopt. Tijdens het debat oogde hij paniekerig – „Hoe kom je hieraan? Hoe kom je hieraan?” – en onzeker. De dagen erop deed hij wat hij altijd doet na een persoonlijke aanval: hij groef zich in. Midden in de nacht viel hij de „walgelijke” Machado aan in een serie tweets. „Zoek naar het seksfilmpje en het verleden”.

Op zulke momenten is het campagneteam van Trump machteloos. Trump had zijn vaste staf enkele weken geleden uitgebreid met ervaren medewerkers, zoals opiniepeiler Kellyanne Conway en de ontslagen Fox News-oprichter Roger Ailes. Conway erkende dit weekend op CNN dat ze ongelukkig was met de aanvallen op Alicia Machado. Ze had Trump erop aangesproken, zei ze. Newt Gingrich, een Republikeinse veteraan en bondgenoot van Trump, had het over een „verloren week”, die Trump helemaal aan zichzelf te wijten had.

Iedere strategie in de war

Het grote probleem voor Trumps medewerkers is dat hij iedere strategie in de war gooit. In deze fase van de campagne had Trump zich moeten richten op hoger opgeleide vrouwelijke kiezers, die met name in randgemeenten van de grote steden wonen. Die groep stemt traditioneel Republikeins, maar is volgens peilingen overgelopen naar Clinton.

Trumps opmerkingen over Alicia Machado helpen niet erg om die trend te keren. Het wordt onder Republikeinen gezien als een vermijdbare blunder.

Het gevolg is dat de gestage groei van Trump in de meeste peilingen alweer verloren is gegaan. Hillary Clinton ligt weer comfortabel voor op Trump, onder meer dankzij een voorsprong van 11 procentpunt onder vrouwelijke kiezers. Mannen hebben nog altijd een lichte voorkeur voor Trump.

Lees ook een opiniestuk van Ian Buruma: De Trumpkiezer ís beklagenswaardig

De Trump-campagne moet hopen op een dramatische koerswijziging van de presidentskandidaat. Maar hij heeft zijn zwakte laten zien aan Clinton, en lijkt niet bij machte zichzelf te disciplineren. De Republikeinse strateeg Rick Tyler verzuchtte een paar dagen geleden dat het waarschijnlijk al te laat is voor Trump. Bijna iedere campagne, zei Tyler, kent een moment dat je wéét dat je bijna niet meer kunt winnen. „De tandpasta is uit de tube. Het wordt heel moeilijk die er weer in te krijgen.”