Of het vrede blijft, is afwachten

Vier vragen over het referendum

De Colombiaanse bevolking stemde zondag tegen het vredesakkoord met de FARC. Hoe ziet de toekomst eruit?

Foto Reuters

1. Wat betekent de uitslag voor het conflict? Is het nu weer oorlog?

Dat is volstrekt onduidelijk. De Colombiaanse president Juan Manuel Santos was ervan overtuigd dat Colombia zou instemmen met het vredesakkoord – en maakte dat tot strategie in zijn ja-campagne. Andere scenario’s zijn niet voorbereid. Daarmee nam Santos een groot risico. „Ik heb geen plan B”, zei de president voorafgaand aan het referendum herhaaldelijk.

031016VP_Cor_Stemmen_Colombia

Zowel de Colombiaanse regering als de leiders van de FARC kondigden direct na de verrassende uitslag aan dat het staakt-het-vuren van kracht blijft en de partijen niet terugkeren naar oorlog. Maar of die wens houdbaar is, moet de komende dagen blijken.

Vooralsnog overheerst de onzekerheid. Guerrillastrijders die hun wapens zouden inleveren in door de VN gemonitorde kampen en zich voorbereidden op een waarheidscommissie en reïntegratie in de maatschappij, weten niet wat er nu met hen zal gebeuren. Waarnemers vrezen voor de desertie van FARC-facties die al kritisch waren op het akkoord.

Politiek start nu een bepalend spel tussen Santos, die zegt zich tot de laatste dag van zijn mandaat (in 2018) in te zullen zetten voor vrede, en Álvaro Uribe, president van Colombia tussen 2002 en 2010 en de grootste opposant tegen vrede.

Santos, die al leed onder dalende populariteit vanwege een verslechterende economie, is door deze uitslag politiek zwaar verzwakt. Het kamp van Uribe krijgt er mogelijk juist vleugels door. Hoewel er pas in 2018 presidentsverkiezingen zijn, zullen de partijen hun degens vanaf nu stevig kruisen. Wie wint, zal de toekomst van het land bepalen.

2. Wat is de volgende stap?

Santos kondigde aan Uribe te ontmoeten, om te horen welke voorstellen het nee-kamp doet voor aanpassingen in het akkoord. Gelijktijdig zullen onderhandelaars van beide partijen terugkeren naar de onderhandelingstafel in de Cubaanse hoofdstad Havana, waar de vredesbesprekingen de afgelopen vier jaar plaatsvonden. Of ook Uribe instemt met een ontmoeting met FARC-leider Timochenko is onduidelijk: in mei wees de oud-president een uitnodiging daartoe nog van de hand.

3. Wat zijn de kansen dat de partijen alsnog tot een akkoord komen?

Die lijken op het eerste gezicht klein. Het nee-kamp van Uribe is duidelijk in de aanpassingen in het akkoord die volgens hen voorwaarde zijn voor instemming met vrede. Hun belangrijkste eisen: dat FARC-leiders geen politieke functies krijgen en dat guerrillero’s die misdaden hebben gepleegd daarvoor naar de gevangenis gaan. De FARC, die traditionele celstraffen voor plegers van misdaden tijdens de oorlog altijd pertinent afwees, zal op die punten niet gauw ingeven. Hoeveel manoeuvreerruimte er is om te onderhandelen, zal de komende dagen moeten blijken.

4. Wat is het alternatief, nu Colombia nee heeft gestemd?

Op één punt hebben de felle nee-stemmers en de FARC een gezamenlijk belang: beide partijen wilden geen referendum, maar zijn voorstander van een grondwettelijke vergadering om in samenspraak de grondwet uit 1991 te herschrijven. Zoals de kaarten nu liggen, lijkt dat een mogelijke uitweg uit deze totale impasse.