Commentaar

Niet ingrijpen in de conceptie

nrcvindt

Hoeveel mensenrechten zouden er moeten worden opgeschort om gedwongen anticonceptie voor wilsbekwame burgers mogelijk te maken? De discussie over het recht om in te grijpen in de voortplanting van mensen, wier kinderen na de geboorte acuut gevaar lopen, herleeft met enige regelmaat. De aanleiding was nu de Rotterdamse wethouder Hugo de Jong (CDA) die inwoners van zijn stad, die reddeloos verslaafd of door hun leefsituatie niet competent zijn, in extremis tot anticonceptie wil dwingen.

De ernst van de situatie in deze gezinnen mag niet onderschat worden – het risico op verwaarlozing en mishandeling is er zodanig dat ieder pasgeboren kind steevast uit huis wordt geplaatst. Als de instanties tenminste contact hebben met een dergelijk gezin. De kinderen worden dan al tijdens de zwangerschap onder toezicht geplaatst met het oog op hun veiligheid. Maatschappelijk werk of jeugdzorg heeft geen greep op deze ouders ¬– regelmatig bepleiten hulpverleners dergelijke zwangerschappen te mogen verbieden. Het argument is dat de samenleving niet lijdelijk moet wachten op een volgend kind, dat dan weer via adoptie zijn weg moet zien te vinden.

Deze problematiek zet de discussie over het recht op zelfbeschikking, op gezinsvorming, op privacy en op integriteit van het lichaam op scherp. Hoe ver en wanneer mag de overheid ingrijpen in het privéleven? Wordt wie er kinderen mogen krijgen straks inderdaad voorwerp van medisch-sociaal overleg, met een bestuurlijke uitkomst en een rechterlijke toetsing achteraf? Hier wenkt de sociaal moreel onderbouwde voortplantingsbeschikking, die dus ook ‘geschorst’ kan worden, of juist verlengd.

Nu zijn dwangmaatregelen, ook in de volksgezondheid, niet onbekend. Die zijn altijd in het belang van de patiënt zelf. Bijvoorbeeld opname in een psychiatrische inrichting, waar ook gedwongen anticonceptie voorkomt. Maar deze maatregel is bedoeld om schade te voorkomen aan iemand die nog niet bestaat.

Dit is dus geen begaanbare weg, hoe verleidelijk het ook is om te denken dat de overheid sociale noodsituaties via repressie kan voorkomen. Hier staan niet alleen de grondwet en mensenrechtenverdragen in de weg, maar ook de medische ethiek. Geen dokter mag ooit gedwongen worden een patiënt tegen diens wil te behandelen. Anders dan wij eerder schreven moet de overheid ook niet tijdelijk een zwangerschapsverbod kunnen opleggen. Principes hebben een prijs. Die hier zo laag mogelijk gehouden moet worden met preventie – drang en overtuigingskracht. Falende gezinnen zijn helaas onontkoombaar.