Blijdschap bij de ‘nee’ stemmers, verbijstering bij het ‘ja’ kamp

De totaal onverwachte winst voor de tegenstemmers dendert hard door in Colombia. Deze uitslag toont hoe verdeeld Colombia is.

Een vrouw houdt een afbeelding van een heilige omhoog terwijl ze de uitslag van het referendum viert. Foto: Diana Sanchez / AFP Photo

Sicara de la Torre stapt de kathedraal uit op de plaza de Bolivar, een groot plein in de oude wijk La Candelaria en haalt opgelucht adem. “Heeft ‘nee’ echt gewonnen? Wat geweldig, dan kunnen we nu eindelijk aan een eerlijke vrede in ons land werken!” De Colombiaanse heeft zojuist een kerkdienst bijgewoond en heeft intens gebeden voor een ‘nee’ overwinning, vertelt ze uitgelaten.

“Onze familie is verscheurd door dit conflict, ik heb neven verloren die als militair gevochten hebben tegen de FARC. Ik ben natuurlijk voor vrede, geloof me, maar niet voor een vrede die gebaseerd is op een vals akkoord.”

“De FARC zou vrijuit gaan en dat is onacceptabel”, zegt ze. De la Torre kijkt afkeurend naar een groepje jongeren die langslopen in T-shirts waar ‘Paz si!’, Vrede, ja, op staat. “Dacht Santos nou werkelijk dat hij ons Colombianen om de tuin kon leiden? Hij moet Uribe nu wel bij de onderhandelingen betrekken, anders komt er nooit een eerlijk akkoord”, zegt ze stellig.

Colombia is verdeeld

Van de ruim 35 miljoen stemgerechtigde Colombianen trok zondag zo’n 37 procent naar de stembussen om zich uit te spreken over het vredesakkoord dat vorige week gesloten werd door de guerrillabeweging FARC en de Colombiaanse president Santos. De totaal onverwachte winst voor de tegenstemmers dendert nog hard door in Colombia: ondanks alle peilingen, voorspellingen en de omvangrijke ‘si’ campagne van Santos, besliste de bevolking toch anders, en zij hebben het laatste woord over dit vredesakkoord. Weliswaar was het winst met een zeer kleine marge van maar een paar procent en daarmee lijkt Colombia verdeelder dan ooit.

De blijdschap die Sicara de la Torre ervaart wordt duizenden kilometers verderop, in de buurt van het zuidelijke plattelandsstadje Florencia niet gedeeld door inwoner Alberto Vargas (57). De voorzitter van de ‘juntas de accion comunal,’ een buurtcomité, kan nog steeds niet geloven dat het akkoord niet is goedgekeurd door de bevolking en van tafel is geveegd. Er komt dus nog geen vrede, realiseert hij zich. En dat terwijl er in zijn streek al zoveel geleden is en bloed is vergoten door dit conflict dat nu al vijf decennia duurt. “Het maakt me heel onzeker, wat gaat er nu gebeuren? Krijgen we nu de guerrillero’s’ weer terug of trekt het leger hier weer naar toe? Ik weet niet wat ik moet, ik had hoop, echte hoop”, reageert Vargas beduusd op het nieuws.

Uitslag vraagt om nieuw proces

Deze uitslag toont aan hoe compleet verdeeld Colombia is en hoe het toch al complexe vredesproces tot verdere polarisatie in het land zal leiden, meent politiek-analist Juan Fernando Londoño, verbonden aan het analytisch centrum in Bogota. “We zitten nu in een crisis situatie en er dreigt nu een groot vacuüm te ontstaan omdat het vredesakkoord in elkaar is geklapt en alles nu ‘on hold’ staat, en dat is gevaarlijk”, meent Londoño.

“Wat deze uitslag in feite aangeeft, als je kijkt naar het minimale verschil in percentages, is dat de bevolking wil dat de voor en tegenstanders met elkaar om tafel gaan zitten, alleen de vraag is wat dit gaat betekenen. We hebben net vier jaar onderhandelingen achter de rug gehad, het zoeken naar een nieuwe dialoog is weer een heel nieuw proces, dit is niet binnen een paar maanden bekeken.”

Of Santos na deze nederlaag niet beter kan aftreden, zoals door zijn critici is geopperd betwijfelt Londoño. “Dan wordt het waarschijnlijk nog erger en zijn we verder van huis: Santos moet dit oplossen, met de FARC en mogelijk met andere partijen erbij.”

Een tijdlijn van het conflict met de FARC:

Steden

Opmerkelijk is het hoge aantal ‘nee’ stemmers in de steden, waar de oorlog zich de laatste tien jaar nauwelijks meer gemanifesteerd heeft. Bij hen gaat het vaak ook om emotionele en principiële redenen vermoed analist Londoño.

Voor taxichauffeur Elward Sanchez die in Bogota rijdt geldt dat zeker. Zelf heeft hij niets van de hele oorlog meegekregen maar toch tegen het akkoord gestemd.

“Het gaat om principes, om waarden en normen. Deze regering heeft weinig krediet bij de bevolking en staat bekend als een corrupte regering. De FARC strijders zouden volgens het akkoord een maandelijkse toelage krijgen die hoger is dan het minimumloon. Dat was voor mij de druppel om tegen dit akkoord te stemmen.”