Aziaten uit de Steentijd veroverden de Grote Oceaan

Zeevaarders

De eerste bewoners van afgelegen eilanden als Vanuatu en Tonga kwamen niet van relatief dichtbij, maar van de Filippijnen.

Een schedel van één van de oudste bewoners van Vanuatu, tussen de 3.100 en 2.700 jaar oud. AFP / Australian National University

Pas 3.000 jaar geleden zetten mensen voor het eerst voet op eilanden in de Grote Oceaan als Vanuatu, Tonga, Samoa en Nieuw-Caledonië. Wie waren die eerste kolonisten?

Dit zeevaardersvolk kwam niet uit het relatief nabije Nieuw-Guinea kwam, maar uit Oost-Azië, via Taiwan en de Filippijnen. Dat blijkt uit een analyse van het DNA van vier 2.500 jaar oude skeletten op Tonga en Vanuatu. Het DNA lijkt op dat van de inheemse bevolking van Taiwan en de Filippijnen. Maandag publiceerden genetici van Harvard erover in Nature. Het onderzoek geeft uitsluitsel over wie de voorouders van eilandbewoners in de Grote Oceaan zijn.

Genetici weten al een tijdje dat de huidige bewoners van veel eilanden in de Grote Oceaan voor een kwart afstammen van Papoea’s uit Nieuw-Guinea en voor driekwart van Oost-Aziaten. Maar wanneer vond die vermenging plaats? De Harvard-genetici concluderen nu dat Papoea’s zich pas rond het jaar 400 n. Chr. met de eilanders hebben vermengd: meer dan duizend jaar dus ná de oorspronkelijke kolonisatie van de eilanden.

Archeologen scharen de allereerste bewoners van de eilanden Vanuatu, Tonga, Samoa en Nieuw-Caledonië onder de Lapita-cultuur. Die eilanden liggen ten oosten van de Solomon-eilanden, die weer ten oosten van Nieuw-Guinea liggen.

Bananen en kokosnoten

041016WET_Eerste Oceaniers

De Lapita’s waren zeevaarders met verstand met landbouw. Ze namen knolgewassen, bananen en kokosnoten op hun zeetochten mee. Ook voor varkens, kippen en honden was plek. Ze handelden in werktuigen van obsidiaan en maakten potten van aardewerk. Archeologen hebben de verspreiding van Lapita-cultuur via die potscherven kunnen herleiden tot de Filippijnen. De Lapita’s waren de voorouders van de Polynesiërs die, pas duizend jaar geleden, de verste eilanden in de Grote Oceaan bereikten zoals Paaseiland en Hawaii.

Ook op de Marianen (tussen Nieuw-Guinea en Japan) zijn voorwerpen van Lapita’s gevonden. De overtocht van de Filippijnen naar de Marianen, een afstand van 2.300 kilometer, geldt als de eerste, lange overtocht over open zee in de geschiedenis van de mensheid. Hoe de Lapita’s dat klaarspeelden, is onduidelijk: Lapita-boten zijn nog nooit gevonden.

De benaming Lapita werd geboren in een misverstand: een Amerikaanse archeoloog vroeg tijdens een opgraving op Nieuw-Caledonië aan lokale bewoners hoe deze plek heette, en kreeg als reactie ‘xapeta’a’, wat zoiets als ‘hij graaft een gat!’ betekent.