Zwarte Piet opnieuw afgekeurd door officieel instituut

Kinderrechten

Zwarte Piet is voor gekleurde kinderen niet om te lachen. Hij draagt bij aan uitsluiting en discriminatie, schrijft nu ook de Kinderombudsman.

Foto ANP / Remko de Waal

Na de rechtbank, na het College voor de Rechten van de Mens en na de VN-mensenrechtencommissie concludeert nu ook een vierde instituut dat Zwarte Piet een karikatuur is met racistische trekjes. Kinderombudsman Margrite Kalverboer stelt in een rapport dat „de huidige vorm van Zwarte Piet als onderdeel van het Sinterklaasfeest kan bijdragen aan pesten, uitsluiting of discriminatie”. Zwarte Piet is daarmee in strijd met het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Nederland heeft dit VN-verdrag net als vrijwel alle staten ter wereld geratificeerd, het verdrag heeft hier kracht van wet sinds 1995.

In juli 2014 kwam de rechtbank Amsterdam tot de conclusie dat de intocht van Sint en Zwarte Piet inbreuk maakt op het privéleven van zwarte mensen. „Met name de rol van knecht en het uiterlijk en gedrag van Zwarte Piet leiden immers tot het beeld dat zwarte mensen ondergeschikt en dom zijn”.

Diezelfde maand schreef het College voor de Rechten van de Mens dat Zwarte Piet een figuur is die „voldoet aan een racistisch stereotype”, en het college riep de regering op een „respectvolle nationale dialoog” te organiseren om de kwestie op te lossen. Het kabinet, premier Rutte voorop, bleef het standpunt huldigen dat Zwarte Piet geen politieke, maar een maatschappelijke kwestie is.

Vorig jaar bracht Nederland zijn periodieke verslag uit aan de VN-commissie voor het tegengaan van racisme en discriminatie. Die schreef daarop in haar aanbevelingen aan Nederland onder meer: „Zelfs een diepgewortelde traditie rechtvaardigt geen discriminatie en stereotypering (..) De overheid moet actief bevorderen dat die kenmerken van Zwarte Piet worden verwijderd, die negatieve stereotypen weergeven en door veel mensen van Afrikaanse origine worden beschouwd als een overblijfsel van de slavernij.”

En nu voegt zich dus de Kinderombudsman in dat koor. Zij begon haar onderzoek op verzoek van verschillende mensen van wie ze de klachten heeft gebundeld voor dit rapport. Ze heeft daarbij niet alleen „maatschappelijke en wetenschappelijke publicaties” gebruikt, maar ook met kinderen gesproken „over hun ervaring met en mening over Zwarte Piet, om daarmee hun stem te kunnen meewegen in dit standpunt”.

De ervaringen van de kinderen vat de Kinderombudsman als volgt samen: „Veel gekleurde kinderen met wie is gesproken, ervaren discriminatie in hun dagelijks leven en vertellen dat dit rond Sinterklaastijd erger wordt. Ze wijten dat aan een aantal typische kenmerken en gedragingen van Zwarte Piet.”

Gediscrimineerd en uitgescholden wegens huidskleur

Ze haalt „gekleurde kinderen” aan die vertellen dat zij gedurende het hele jaar worden gediscrimineerd en uitgescholden wegens hun huidskleur. „Een dertienjarige jongen vertelt dat er met pepernoten naar hem is gegooid en dat hij zwarte aap en Zwarte Piet is genoemd. Een ander kind vertelt dat er in Sinterklaastijd op school een filmpje werd vertoond van stelende en plunderende pieten. „Die zwarten zijn dieven”, zei de meester en hij vertelt dat iedereen hem aankeek. Een kind vertelt het voorbeeld van een moeder die tegen haar dochtertje zegt: „Kijk een Zwarte Piet”, wijzend naar het betreffende kind.”

Alle jongeren met wie is gesproken, schrijft de Kinderombudsman, „vinden dat het uiterlijk van Zwarte Piet aangepast moet worden als er kinderen en jongeren zijn die zich door z’n huidige uiterlijk gediscrimineerd voelen. „Het feest moet voor iedereen leuk zijn en het is belachelijk om hier ruzie over te maken”, zegt een jongen van 15 jaar.”

Welke verandering Zwarte Piet zou moeten ondergaan, vond Kinderombudsman Kalverboer „niet aan mij”. „Maar wat kinderen aangeven: het kroeshaar, de oorringen, de dikke rooie lippen – dat vinden ze echt erg. En ze vinden het ook niet leuk dat Sinterklaas de baas is en Zwarte Piet de mindere.”

Tegenstanders van Zwarte Piet reageren uitbundig. Corna Dirks, van Reason against Racism zegt: „Nu de NTR nog” – verwijzend naar de omroep die het jaarlijkse Sinterklaasjournaal uitzendt.

De makers van dat programma verdedigden deze zomer in een open brief over de kwestie hun beleid van trage transformatie tegenover hen die een snellere verandering willen. „Dat Zwarte Piet verandert, is evident en vanzelfsprekend”, schreven producent Paul Römer en NTR-bestuurder Carel Kuyl.