Recensie

Wanneer ontwaken de robots?

Tv-serie In Westworld, de nieuwe sciencefictionserie van HBO, zijn de mensen monsters en de robots onzekere kinderen.

©

„Weet je waar je bent?” vraagt de uitvinder in zijn zwartglazen laboratorium aan de naakte robotvrouw.

„In een droom”, fluistert ze.

„Wil je wakker worden?”

„Ja, ik ben doodsbang.”

Dolores wil ontwaken in Westworld, de schijnwereld die pretparkbaas Robert Ford (Anthony Hopkins) voor zijn bezoekers én zijn robots ontwierp. Niet in dit Auschwitz met hopen verminkte robots, operatietafels en hangars vol afgedankte prototypes.

In Westworld, HBO’s fascinerende, maar ook diffuse nieuwe sciencefictionserie die deze maandag zijn debuut maakt, zijn de mensen monsters en robots tragische, onzekere kinderen op de drempel van zelfbewustzijn. Daar kijken we allang niet meer van op: door films als Blade Runner, A.I., Her en Ex Machina hebben we al geleerd robots als helden te zien. Want misschien is onze eigen toekomst synthetisch.

In Westworld, een western-pretpark in Monuments Valley, Utah, zijn robots nog gewoon amusement. Bezoekers – ‘nieuwkomers’ – spelen er vrij van morele ballast cowboy en indiaantje: er zijn saloongevechten, duels, klopjachten. En meestal lopen die avonturen uit op treiteren, beroven, verkrachten, vermoorden en verminken van weerloze robots. Hoe verder de prairie op, weg van het stadje Sweetwater, hoe ruiger de avonturen.

En de robots? Zij worden ’s avonds opgeveegd, opgelapt en gewist, waarna dezelfde dag opnieuw begint. Groundhog Day in The Matrix.

Boerendochter Dolores (Evan Rachel Wood) wordt avond aan avond verkracht, romantische pistolero Teddy (James Marsden) kan dat nooit voorkomen. Ze hebben gevoel, maar is het verstandig om ze, na realiteitsbeleving en nepherinneringen, nu ook van dromen te voorzien? De robots vertonen steeds vaker afwijkend gedrag. De arme Dolores, die geen vlieg kwaad kan doen, doet al na één aflevering een vlieg kwaad. Zit er soms een tijdbom in hun codering verstopt?

Westworld is de serie die voor betaalzender HBO moet doen wat met Vinyl vorig jaar niet lukte: de afhankelijkheid van Game of Thrones verminderen. Vinyl, een serie van Martin Scorcese en Rolling Stones-frontman Mick Jagger over de rockindustrie in de jaren zeventig, werd in juni na één seizoen (tien afleveringen, 100 miljoen dollar aan kosten) geschrapt.

Lees ook: Dit was rock-’n-roll in de 70’s, over muziekserie Vinyl.

Na die bronstige retro probeert HBO het nu met cerebrale sciencefiction: er ligt al een ruw script voor vijf seizoenen, aldus scenarist Jonathan Nolan, die eerder voor broer Christopher The Dark Knight en Interstellar schreef. Een van de producers is J.J. Abrams, de man die eerder Star Trek en Star Wars nieuw leven inblies.

Grote namen, maar vier afleveringen Westworld overtuigen nog niet helemaal. Er worden grote ideeën over de aard van de realiteit en van het bewustzijn gelanceerd, en nog meer personages: de filosofische pretparkbaas Robert Ford, zijn emotioneel geblokkeerde hoofdprogrammeur, een harde vrouwelijk manager, een louche ‘regisseur’. En er zijn bezoekers, aangevoerd door ‘man in black’ Ed Harris: in de echte wereld een filantroop, in Westworld een cynische sadist die het moorden, verkrachten en scalperen van robots inmiddels een beetje beu is.

Het doet denken aan Lost

Westworld drijft niet op bloedige shocks en surprises, zoals Games of Thrones, al ontbreekt het bepaald niet aan seks en geweld. Maar de serie herinnert eerder aan J. J. Abrams’ mysterieuze Lost: suspense komt van telkens diepere onthullingen. Morbide details zorgen voor een beklemmende sfeer: een Bufallo Bill-bot die zichzelf na een borrel in een lijkzak ritst, een negentiende-eeuwse pianola die Soungardens hit Black Hole Sun speelt.

Waar Westworld werkelijk om draait, is het geestelijke ontwaken van de robots. Hoe snel gaat dat? In de speelfilm Westworld, in 1973 een hit voor MGM, liet regisseur Michael Crichton, de latere bedenker van Jurassic Park, er geen gras over groeien: zijn robots slachten door een computervirus al na een uur het hele park af. Onder aanvoering van Yul Brunner, een creepy robot-pistolero die zich zelfs door bijtend zuur of vlammen niet laat stoppen. Hij was een inspiratie voor de Terminator: de cirkel leek dan ook rond toen in een geplande remake van Westworld in 2002 Arnold Schwarzenegger de ‘killer-bot’ zou spelen.

Het is dus een tv-serie geworden waarin onze sympathie naar de robots kantelt. Of je daarmee pretpark Westworld vijf seizoenen open én spannend kan houden? Dan zal er meer voorwaartse beweging en focus moeten komen, want de serie beweegt zich, na de spannende pilot, in de eerste afleveringen vooral zijwaarts in onthullingen over het verleden, dubbele agenda’s van het management, bezoekers op westernexpedities en getraumatiseerde robots. Maar nieuwsgierig maakt het wel.