Vier alternatieven voor de cliché geworden Eames-stoel

Everybody loves Eames. De wereldberoemde stoelen zijn zo vaak nagemaakt, dat ze een cliché in de woonkamer zijn geworden. We stellen vier alternatieve stoelen voor, die absoluut niet onderdoen voor die van Eames.

Iedereen kent het: het universele stoeltje. De Revolt van Friso Kramer (links) is een uitstekend alternatief voor de Plastic Chair. Foto Merlijn Doomernik

Je kunt geen woonblad openslaan of er staat een Eames-stoel in. De beroemde lounge chair met bijpassend voetenbankje, als anker van goede smaak in de hoek van een mondain appartement. Een vintage kuipstoeltje van rood glasvezel als blikvanger aan een keukentafel. Bureaustoelen van aluminium en leer op een rijtje in een ontwerpstudio.

‘Stoel ontworpen door Charles & Ray Eames’, als je interesse hebt in meubels, interieurs en architectuur heb je deze zin honderden keren gezien.

Charismatisch, productief, pioniers

Charles Eames (1907-1978) en zijn vrouw Ray (1912-1988) waren een charismatisch en ultraproductief Amerikaans ontwerpersechtpaar. Ze ontwierpen niet alleen meubels, maar ook gebouwen en ze maakten baanbrekende films en tentoonstellingen. Alleen al over hun meubels bestaat een boek van 800 pagina’s (The Story of Eames Furniture, Marilyn & John Neuhart, Gestalten 2010). Ze waren pioniers in het gebruik van gebogen hout, glasvezel en aluminium voor betaalbare meubels van hoge kwaliteit. Hun ontwerpen vormen de hoeksteen van de ‘mid-century modern’-stijl die de afgelopen jaren opnieuw immens populair was.

In makelaarsfolders en advertenties voor nieuwbouwprojecten wemelen de interieur-impressies van de Eames-stoelen. Dat is niet voor niks, want je geeft er een kale ruimte meteen karakter mee. De silhouetten van deze ontwerpen zijn zo bekend dat ze functioneren als onmiddellijk herkenbaar symbool voor smaakvol wonen. Iedereen hoopt zulke stoelen tegen te komen bij kringloopwinkels, maar de waarde van deze stoelen is voor niemand meer een geheim.

Een Eames-replica bij elke goedkope nagelstudio

Dat het hoogtepunt van de Eames-populariteit bereikt is, zie je aan de overvloed aan neppers. Met name Ierse en Britse webshops adverteren agressief met laaggeprijsde replica’s en ook Marktplaats staat er vol mee. In Engeland bood discountsupermarkt Aldi dit voorjaar plastic kuipstoelen op houten pootjes aan voor minder dan veertig pond.

Door dit soort aanbiedingen zie je Eames-achtige stoelen bij elke goedkope nagelstudio. Vitra en Herman Miller, die de officiële licentie bezitten voor het produceren van Eames ontwerpen, proberen met man en macht het kopiëren in te dammen. Uiteindelijk vreet namaak aan de begeerlijkheid van het origineel. Een symbool van smaak kan dan zomaar verleppen tot een teken van een gebrek daaraan. Voor een andere designklassieker, de Barcelona Chair van Mies van der Rohe, is dit proces helaas al voltrokken, door de eindeloze verkrijgbaarheid van inferieure variaties.

Een ‘echte nieuwe’ Eames-stoel kopen of een vintage exemplaar proberen te vinden is nog altijd geen slecht idee. Maar het is wel een tikje fantasieloos. Daarom stellen we een aantal alternatieve stoelen voor die niet onderdoen voor die van Eames. Ontwerpen van vergelijkbare kwaliteit en historie die niet hoeven zuchten onder hun bekendheid.

Het universele stoeltje

Voor de Plastic Chair van Charles & Ray Eames (zie foto’s boven) bestaat een geweldig alternatief van eigen bodem. Ook ontworpen in de jaren vijftig en net zo functioneel en tijdloos. De Revolt van Friso Kramer wordt door kenners beschouwd als ‘onze nationale stoel’. Het frame bestaat uit geperst en gebogen staalplaat dat nergens dikker is dan nodig om de druk van de zittende mens op te vangen. Een toonbeeld van nuchtere industriële vormgeving dat al in 1956 in het Stedelijk Museum werd geëxposeerd als voorbeeld van een goed Nederlands product. Nog altijd past het stoeltje overal, van studeerkamer tot restaurant. Meubelfabrikant Ahrend heeft de Revolt nog steeds in productie.

stoel2
0110hbm-rockstars-0-40-40-0
Net als bij de Plastic Chair is de zitting van de versie die nu te koop is wat hoger dan het origineel, omdat we met z’n allen in de zestig jaar na deze ontwerpen een stuk langer zijn geworden.

De luxe bureaustoel

In kantoren die indruk moeten maken vind je vaak eskaders bureaustoelen uit de Aluminium Chair-serie van Charles en Ray Eames (boven). Een machomeubel, voor het hogere echelon voorzien van een hoge rug en leren bekleding. Een vergelijkbare maar minder wijdverbreide zakelijke troon is de Executive Chair van Richard Sapper voor Knoll (onder). Sapper, een gelauwerde Duitse ontwerper die dit jaar is overleden, is bekend van zijn sierlijke Tizio bureaulamp voor Artemide, de drietonige fluitketel van Alessi en de oerstevige Thinkpad laptop voor IBM. Zijn handelsmerk is het gebruik van signaalrood voor hendels en knoppen. De inspiratie voor zijn bureaustoel komt van autostoelen; het voelt dan ook alsof je plaatsneemt in een dikke Mercedes. Net als de Aluminium Chair van Eames is dit een stoel die laat zien hoe stevig je in het zadel zit. Een ‘Seat of Power’, zo noemde The New York Times de stoel in 1989.

0110hbm-lounge-chair-ottoman_48633_master
0110hbm-slow-chair_69566_master-0-40-40-0

De ultieme luie stoel

Ach, de Lounge Chair, misschien wel het meest herkende Eames ontwerp dat er is (boven). Die unieke vorm, gebaseerd op een honkbalhandschoen, de gewelfde houten schalen die vrij lijken te zweven, de gecapitonneerde leren kussens. Toppunt van naoorlogse Amerikaanse welvaart. Eindeloos begeerd en gekopieerd. Dit is een echte egoïstenstoel, die in al zijn uitnodigende luxe iets asociaals heeft. Een acceptabel modern alternatief zou daarom lichter en vriendelijker moeten zijn, zonder sigarengeur en palissander-fineer. De Slow Chair van de Franse designer-broers Ronan en Erwan Bouroullec, ontworpen voor Vitra, heeft geen dikke stoffering nodig om comfortabel te zijn (onder). De vorm heeft iets weg van de beroemde Womb Chair van Eero Saarinen, maar de constructie is zeer modern: een frame overtrokken door een kous van gebreid textiel. Je kunt aan de achterkant de contouren zien van degene zich erin genesteld heeft. Dit is een loungemeubel voor de 21ste eeuw.

0110hbm-plywood-group-lcw-leather_75298_master
0110hbm-pastoe2-0-40-40-0

De instap-klassieker

Charles en Ray Eames braken door als ontwerpers van meubels met de Plywood Group. Stoelen van gelaagd hout, gebogen met een innovatieve techniek die ze hadden ontwikkeld bij het produceren van houten spalken voor gewonde Amerikaanse soldaten. De Low Chair Wood of LCW (boven) is een van de meest geliefde ontwerpen uit deze serie. Verrassend compact voor het comfort en met een uit duizenden herkenbaar silhouet. Als de grote Eames Lounge Chair buiten bereik ligt, dan valt hier nog wel voor te sparen. Een klassieker uit eigen land die zich met de LCW kan meten in karakter en comfort is kubusstoel FM60 (onder), in 1980 ontworpen door interieurontwerper Radboud van Beekum voor het Nederlandse merk Pastoe. Het metalen frame komt met zittingen van canvas of tuigleer. Ook is er een bijpassend tafeltje in omloop. De stoel oogt als een abstract kunstwerk uit de tijd van Mondriaan en Van Doesburg maar zit ontspannen. Het hoekige lijnenspel is een spannend alternatief voor de zachte vormen van de LCW.