‘Maffia kocht Van Goghs al in 2003’

Kunstroof

De twee gestolen Van Gogh-doeken zijn door de Italiaanse justitie teruggevonden in het huis van een maffiabaas.

Via een ladder en een ingeslagen ruit in 2002 uit het Van Goghmuseum in Amsterdam gestolen. Veertien jaar later teruggevonden door de Italiaanse justitie in een onopvallend huis van camorrabaas Raffaele Imperiale op een rots boven het badplaatsje Castellammare di Stabia, ten zuiden van Napels. Twee vroege werken van Van Gogh zijn zo ontdekt als ‘financieel instrument’ van een volgens de Italiaanse justitie meedogenloze drugssmokkelbende.

Vrijdag toonde de Italiaanse justitie Zeezicht bij Scheveningen (uit 1882) en Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen (1884/85), eigenlijk als bijvangst in een omvangrijk onderzoek naar twee sleutelfiguren van de camorra in de cocaïnehandel vanuit Latijns-Amerika naar Italië. Voor in totaal 20 miljoen euro zijn goederen en onroerende goederen in beslag genomen bij Imperiale en Mario Cerrone. De politie kwam op het spoor van de schilderijen doordat een bendelid is gaan praten.

Onverkoopbare schilderijen

„Dit is een van de manieren waarop geld wordt witgewassen”, zei brigadier Gianluigi d’Alfonso, leider van de fiscale recherche in Napels op een persconferentie. „Een schilderij is op de zwarte markt miljoenen waard, maar vaak worden schilderijen gestolen zonder documenten. Om ze dan daarna op de markt te brengen, wordt problematisch. Dat was ook hier het geval. Dat we ze hebben teruggevonden is uitzonderlijk: gezien de aard van de markt blijven ze vaak onverkocht.” Dat geroofde schilderijen in het criminele circuit verdwijnen en daar vaak als ruilmiddel wordt gebruikt, wordt vaak beweerd door speurders naar kunstroof. Soms is een crimineel ook zelf kunstliefhebber. Maar zelden worden werken teruggevonden bij maffiabazen.

Het werk is vermoedelijk niet in opdracht van Imperiale gestolen, denken de Italiaanse en Nederlandse justitie. Het Openbare Ministerie in Amsterdam is na de veroordeling van de inbrekers in 2004 onderzoek blijven doen naar de opdrachtgevers, maar boekten daar tot deze week geen vooruitgang in. „We zullen het onderzoek weer intensiever oppakken en met de Italianen samenwerken om de opdrachtgever te achterhalen.”

De twee inbrekers werden op basis van dna-sporen een jaar na de roof gepakt en in 2004 voor vier en viereneenhalf jaar veroordeeld door de Amsterdamse rechtbank, een jaar later werden door het Hof de straffen verlaagd tot drie en drieeneenhalf jaar. Volgens kunstdetective Arthur Brand zijn de schilderijen in 2003 in het Nederlandse criminele circuit aangeboden. Onder meer aan Heineken-ontvoerder Cor van Hout, drie weken voordat hij werd geliquideerd, weet hij uit eigen onderzoek. „Kort daarna heeft een man van de Camorra in Amsterdam de schilderijen gekocht”, zegt hij.

Veel kunstroven zijn met maffia in verband gebracht. Zo zouden de 13 meesterwerken van onder meer Vermeer (Het Concert), Rembrandt en Manet die in 1990 uit het Gardner Museum in Boston zijn gestolen in bezit zijn van de Amerikaanse maffiabaas Robert Gentile. Ze zijn nooit teruggevonden. Ook van de buit van een roof uit het Musée de Art Moderne in Parijs, met onder meer een Matisse, Picasso en Léger wordt gedacht dat ze in handen zijn van de maffia.

Populaire roofkunst

Van Goghs, waarvan de waarde en de bekendheid hoog zijn, zijn populair bij criminelen. De duurste gestolen Van Gogh werd in 2010, voor de tweede keer gestolen uit het Mahmoud Khalil Museum. Het werk Klaprozen wordt geschat op 50 miljoen dollar. Het is nog altijd zoek.

Het Van Gogh Museum zelf was in 1991 al een keer slachtoffer van een roof waarbij twintig schilderijen werden buitgemaakt. De schilderijen werden teruggevonden in een gestolen auto. Een jaar eerder werden uit het Noordbrabants Museum in Den Bosch drie schilderijen van Van Gogh gestolen. Eén schilderij werd teruggevonden in een bankkluis in het Belgische Eeklo. De twee andere schilderijen bleken in bezit van de bende van vastgoedhandelaar Kees Houtman, die in 2005 werd geliquideerd. De bende gebruikte de twee schilderijen in 1994 om justitie onder druk te zetten, in een rechtszaak tegen criminelen die in Zeeland waren opgepakt bij een drugstransport. Met succes, want de aangehouden criminelen, waar straffen tegen waren geëist tot vier jaar, werden na overhandiging van de gestolen schilderijen vrijgelaten.