Kinderombudsman: Zwarte Piet in strijd met kinderrechten

Uit gesprekken blijkt dat Zwarte Piet kwetsend kan zijn en kan bijdragen aan pesten, uitsluiting of discriminatie.

Ferdy Damman/ANP

Zwarte Piet is in zijn huidige vorm in strijd met het VN-Kinderrechtenverdrag. Dat stelt Kinderombudsman Margrite Kalverboer na gesprekken met kinderen. Uit die gesprekken blijkt dat de figuur Zwarte Piet kwetsend kan zijn en kan bijdragen aan pesten, uitsluiting of discriminatie. Kinderen moeten geen negatieve effecten meer kunnen ervaren bij het Sinterklaasfeest, daarom moet Zwarte Piet aangepast worden, zegt de Kinderombudsman.

De Kinderombudsman mengt zich in het Zwarte Pieten-debat nadat er klachten bij haar waren binnengekomen. De klagers zijn ouders die vinden dat Zwarte Piet een karikatuur is en een voedingsbodem voor discriminatie en racisme. Hun kinderen zouden Zwarte Piet als kwetsend ervaren. Naar aanleiding van die klachten sprak Kalverboer in september 2016 met witte en gekleurde kinderen (leeftijd: 10-16 jaar) over de kwestie Zwarte Piet. Volgens Kalverboer betreft het geen representatieve groep.

“De verhalen van deze kinderen kunnen als indicatief beschouwd worden en geven een indruk van wat kinderen in Nederland hierover te zeggen hebben.”

In het rapport wordt het voorbeeld aangehaald van een 13-jarige jongen. Hij vertelt dat er met pepernoten naar hem is gegooid en dat hij zwarte aap en Zwarte Piet is genoemd.

“Veel gekleurde kinderen met wie is gesproken, ervaren discriminatie in hun dagelijks leven en vertellen dat dit rond Sinterklaastijd erger wordt. Ze wijten dat aan een aantal typische kenmerken en gedragingen van Zwarte Piet.”

De Kinderombudsman heeft onder meer als taak wetgeving, beleid en uitvoering van overheidsbeleid te controleren op de naleving van kinderrechten. Zij toetst haar bevindingen aan het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties. Daar staat onder meer in dat kinderen recht hebben op gelijke behandeling en op bescherming tegen discriminatie.

Ook moeten belangen van het kind vooropstaan bij alle maatregelen die voor hen belangrijk zijn, zegt Kalverboer. Volwassenen moeten zorgen dat een kind plezier beleeft aan het Sinterklaasfeest en zich veilig voelt, maar in de discussie voeren ze op een onprettige manier de boventoon, staat in het rapport. Kinderen zeggen dat zij graag mee willen denken over aanpassingen aan de figuur van Zwarte Piet en vinden dat volwassenen het goede voorbeeld moeten geven.

Hoe Zwarte Piet er wel uit moet komen te zien, zegt de Kinderombudsman niet. Wel dat die moet veranderen:

Door Zwarte Piet te ontdoen van discriminerende en stereotyperende kenmerken kan er van hem een figuur gemaakt worden die recht doet aan het plezier dat zovelen beleven aan de Sinterklaastraditie en die tegelijk in overeenstemming is met de rechten van alle kinderen in Nederland.

Kalverboer moedigt “ouders, scholen, particuliere en publieke jeugdorganisaties en op jeugdigen gerichte media” aan zich in te zetten om nieuwe invulling aan Zwarte Piet te geven. Kinderen moeten hierin de leidraad zijn, zij moeten gehoord en beschermd worden, stelt de Kinderombudsman.

“Dat betekent dat ouders hun kinderen niet dienen mee te trekken in een gepolariseerde maatschappelijke discussie.”