Hoor, de toekomst is er

Ooit was er een tijd (80 à 90 jaar geleden) dat de wetenschappers waren uitgekeken op de evolutietheorie van Darwin. Mooi idee, maar hoe moest dat ooit in de praktijk zo werken? Van celbiologie en genetica was maar bar weinig bekend. Pas in de jaren dertig, met het ontstaan van de Modern Synthesis, werd alles helder wat we nu vanzelfsprekend vinden: populatiegenetica, het belang van kleine stapjes, de cruciale rol van natuurlijke selectie op het door genen bepaalde van het fenotype, enzovoorts. De ontdekking van de dubbele helix-structuur van het DNA, door Watson en Crick in 1953 (Nobelprijs 1962), werd het definitieve symbool van de opmars van de biologie in wetenschap en al snel ook: de samenleving.

In de jaren zeventig kwamen de eerste genetische manipulaties, van bacteriën. Onmiddellijk ontstond maatschappelijke argwaan, vooral uit angst voor ziektes en voor uit het lab ontsnapte monsters. Die weerstand ging met de tijd mee: de laatste jaren heeft het een meer ‘natuurlijk/biologisch’ en antiglobalistisch karakter gekregen. Veel kleiner zijn de angsten niet: in Europa liggen nog steeds geen gen-appels in het schap.

Maar altijd weer zijn er nieuwe revoluties. Crispr cas, het nieuwe bio-fenomeen waarover Wim Köhler verderop in deze bijlage schrijft, is een echte, recente en onverwachte revolutie. Met de crispr cas-techniek wordt genetische manipulatie en gentherapie ineens écht gemakkelijk.

Zolang de praktische gevolgen tot het laboratorium beperkt zijn, zullen burgers buiten de wetenschap er vooral wat van merken omdat ethische debatten over ingrijpen in het menselijk genoom op scherp zullen komen te staan. Want de fanfare met toekomstmuziek komt bijna de hoek om. Straks zal er veel kunnen en gebeuren.

Ook de vastgelopen discussie over ‘Frankenstein-groentes’ en ander GM-voedsel zal veranderen. Alleen al omdat met deze techniek vooralsnog niet achteraf te zien is of een gen van buitenaf in het DNA is gezet van bijvoorbeeld een maïs- of aardappelras. In theorie kunnen zaadveredelaars de boel makkelijk vervalsen en zeggen: ‘dat was al!’. Vanuit een onbekende wilde variant ingekruist...

Praktische toepassingen zullen waarschijnlijk ook hier weerstand verminderen en grenzen gaan opschuiven. Deze biofanfare zal steeds harder gaan klinken.