Geld, ijdelheid en hebzucht

Schandalen Engels voetbal De inkomsten in de Premier League bereiken recordhoogten en het toezicht daarop is minimaal. „Het Engelse voetbal is totaal verrot.”

©

De tweede wedstrijd van het nieuwe seizoen van de Premier League op 13 augustus tussen Burnley en Swansea City was alles behalve fantastisch. In de rust stond het 0-0. Wat de 22 voetbalmiljonairs van beide teams en de 19.126 toeschouwers op Turf Moor, het stadion van Burnley, niet doorhadden was dat het een bijzonder moment was.

Na anderhalve wedstrijd in de competitie hadden de clubs uit de Premier League gezamenlijk al meer geld uit televisie-inkomsten verdiend dan in het hele seizoen vijfentwintig jaar geleden. Dat schrijft accountantsbureau Deloitte in een analyse van de financiële stand van het Engelse voetbal. Dit jaar zullen de twintig teams uit de Premier League naar verwachting meer dan 4,3 miljard pond verdienen, berekende Deloitte. Ter vergelijking: toen het accountantsbureau in 1991 voor het eerst naar geldstromen in het Engelse voetbal keek, waren die slechts 170 miljoen pond.

Dat de inkomsten van de twintig beste clubs in het Engelse voetbal dit jaar toenemen komt vooral door een nieuwe televisiedeal, met een waarde van ruim 8 miljard pond voor de komende drie jaar. Voor de binnenlandse uitzendrechten betalen Sky en BT alleen al meer dan 5,5 miljard pond. Daarmee komt de Premier League op eenzame hoogte. De televisierechten voor Engels voetbal zijn twee keer zoveel waard als die van de Italiaanse Serie A en drie keer zo veel als die van de Duitse Bundesliga.

Met andere woorden Sam Allardyce had gelijk. „This is where the money is.” De gevallen Engelse bondscoach was treffend, hoewel hij niet scherp genoeg was om door te hebben dat de zakenmannen van een Aziatisch investeringsbedrijf eigenlijk journalisten van The Daily Telegraph waren. Hij had ook niet door dat de mannen hem eigenlijk geen tonnen wilden betalen voor advies over hoe transferregels te kunnen omzeilen maar hem in wilde betrappen om het deze week breeduit in hun dagblad te zetten en zo opnieuw de aandacht te vestigen op de duistere kant van het Engelse voetbal.

De beelden waarin Allerdyce uitlegt hoe mee te profiteren van transfers:

Naast de gesprekken die Allardyce hem zijn droombaan kostte, meldde the Telegraph dat de Nederlandse oud-international Jimmy Floyd Hasselbaink bereid was 55.000 pond aan te nemen om spelers te verkopen aan Queens Park Rangers, de club die hij traint in de Championship, het tweede niveau van het Engelse voetbal. De club zegt de krant om meer informatie te hebben gevraagd.

Barnsley handelt sneller en ontsloeg assistent-trainer Tommy Wright omdat hij ook bereid was geld aan te nemen.

Volgers van de zakelijke kant van het Engelse voetbal verbaast het niks dat deze schandalen plaatsvinden. „Dit is een cocktail van de aanwezigheid van heel veel geld, ijdelheid en hebzucht’’, zegt John Sugden, hoogleraar sportsociologie aan de universiteit van Brighton en co-auteur van het boek Football, Corruption and Lies dat deze maand verschijnt. „Ik heb zelf onderzoek gedaan en het is helemaal niet moeilijk om een assistent-trainer of een spelersmakelaar aan het praten te krijgen over hun illegale praktijken. Waarom vertel je mij dit, denk ik dan. Het is pure ijdelheid van machtige mannen die weten dat ze ermee wegkomen”, zegt Sugden.

In buitenlandse handen

De enorme toename van het geld dat in het Engelse voetbal omgaat, trekt internationale aandacht. Steeds meer clubs worden opgekocht door buitenlandse eigenaren. Inmiddels is een derde deel van de ruim negentig clubs in het Engelse voetbal in buitenlandse handen. Waar een aantal jaar geleden clubs kozen voor beursgangen – en het daarbijbehorende financiële toezicht en rapportageplicht voor aandeelhouders – wordt het nu moeilijker om zicht te krijgen op de financiële transacties van clubs. „Chelsea is al jaren in handen van een Russische oligarch. Manchester United is statutair gevestigd in de Amerikaanse staat Delaware, een belastingparadijs. Dat straalt niet uit dat de clubs het belangrijk vinden op eerlijke en transparante wijze zaken te doen’’, zegt hoogleraar Graham Brooks van de universiteit van Wolverhampton. Brooks doet onderzoek naar corruptie en fraude in de sportwereld. „En dat [Manchester United] is nog een grote en zichtbare club. De FIFA heeft het opgegeven om een register van zaakwaarnemers op te stellen. Niemand weet wat voor figuren daar rondlopen en hoe zij precies zaken doen.’’

Alleen winnen telt

Afgelopen transferperiode kochten Engelse clubs voor meer dan één miljard pond, een recordbedrag, aan nieuwe spelers. De makelaars die een percentage verdienen per deal, profiteren daar fors van. Zo is de in Haarlem woonachtige Mino Raiola een geliefd personage geworden voor de Engelse tabloidpers. Volgens The Sun zou hij minstens 18 miljoen pond hebben verdiend met de transfers van Paul Pogba (110 miljoen pond), Zlatan Ibrahimović (transfervrij) en Henrikh Mkhitaryan (26 miljoen) naar Manchester United. Raiola zou in zijn carrière tot nu toe meer dan 250 miljoen pond hebben verdiend. Andere makelaars zien dat en trekken ook naar de Engelse clubs, zegt Brooks. Ze willen allemaal als Raiola zijn. „En niemand die enig idee heeft of die makelaar uit Latijns-Amerika die een nieuwe briljante ster aanbeveelt wel zuiver is. Clubs zijn bang om achter het net te vissen en besluiten zelf ook geen vragen stellen. Uiteindelijk telt maar een ding: zo veel mogelijk overwinningen, zo hoog mogelijk eindigen.”

Sportief succes levert naamsbekendheid op, wat weer tot inkomsten resulteert.

Als Engelse supporters de corruptie en onderhandse deals in hun voetballiga beu zijn, staan ze machteloos er iets aan te doen. Jaarlijks verdienen de clubs in totaal 1,1 miljard pond aan internationale televisierechten. Commerciële activiteiten als rondreizen en toernooien en verkoop van shirtjes komen daar nog bovenop. „De Engelse fan heeft het steeds minder voor het zeggen. Azië en vooral China nemen aan belang toe. Ik ben Everton-fan. Vroeger kon je nog een jongen uit de buurt in het eerste zien spelen. Die gozer van jouw school werd je held. Dat is nu ondenkbaar. Door het geld, de dealtjes en de toestroom van internationale spelers is de afstand tussen club en fan immens geworden”, zegt hoogleraar Sugden. „Het Engelse voetbal is totaal verrot. Wat ooit the people’s game was is nu een geldmachine zonder regels”.

Het ontbreekt aan toezicht, zeggen kenners van het Engelse voetbal. De bond, de Football Association (FA), is niet bij machte om de clubs van weerwoord te voorzien. Door de miljardendeals met televisiezenders hebben de Premier League-clubs alle macht naar zich getrokken. Formeel heeft de FA ook nauwelijks bevoegdheden om misstanden te onderzoeken.

‘De overheid moet helpen’

De bond kan spelers of trainers naar het kantoor bij het Wembley-stadion gebieden om bij incidenten of verdenkingen een verklaring af te leggen. Daar blijft het bij. Dat moet anders, vindt Graham Brooks. „In snooker zijn spelers verplicht hun mobiele telefoon af te staan en inzicht te geven in hun bankgegevens als ze verdacht worden van matchfixing. Dat moet in het voetbal ook gebeuren”, zegt Brooks.

De hoogleraar denkt dat het goed zou zijn als de FA forensische rechercheurs en accountants aanneemt en de bevoegdheid op zich neemt om de duistere zakelijke kant van het voetbal te onderzoeken. Brooks: „Maar ik betwijfel eigenlijk of de bond wel competent genoeg is. Het allerbeste zou zijn als de overheid een onafhankelijke toezichthouder creëert. Trainers en clubs zeggen altijd, nu ook weer: dit zijn incidenten. Net zoals banken beweerden dat frauderende effectenhandelaren incidenten waren, terwijl dat onzin was. Een onafhankelijk toezichthouder en meer brede opsporingsbevoegdheden is de enige manier om het Engelse voetbal op te schonen.”