EU passeert lidstaten met klimaatakkoord

Klimaatbeleid Europese klimaatministers gaven vrijdagmiddag groen licht voor het ratificeren van het Akkoord van Parijs. Daarmee is de geloofwaardigheid van de EU gered.

Van links naar rechts: de Franse president Hollande, zijn minister van Buitenlandse Zaken Fabius, VN-klimaatchef Figueres en scretaris-generaal Ban Ki-moon vieren dat aan aan het eind van de klimaattop in Parijs een akkoord is gesloten. Foto Francois Mori/AP

Behouden EU-landen hun grip op internationale klimaatafspraken? Of kijken ze straks lijdzaam toe terwijl de rest van de wereld besluit hoe het vorig jaar gesloten Akkoord van Parijs in de praktijk zal worden uitgevoerd? Invloed of irrelevantie – dat was vrijdagochtend ruwweg de inzet van een extra vergadering van Europese milieuministers in Brussel.

Zelfverklaard klimaatkampioen Europa is in paniek. Grote landen als China en de VS hebben het akkoord al geratificeerd, India volgt komende week, maar de EU loopt achter. Dat is erg, want tijdens de eerstvolgende klimaatconferentie, vanaf 7 november in Marrakesh, wordt er mogelijk al gesproken over de concrete uitwerking van ‘Parijs’.

Alleen: geen ratificatie, dan ook geen plek aan tafel.

EU-leiders, bang voor een blamage, maanden hun ministers onlangs tot spoed. Dat vergt de nodige „institutionele creativiteit”, erkende de Franse minister Ségolène Royal vanochtend in Brussel. Normaliter worden (klimaat-) verdragen eerst door nationale parlementen goedgekeurd en ratificeert het Europees Parlement als laatste. Dat duurt te lang, en dus wordt de volgorde omgedraaid.

Lees ook het commentaar van NRC: EU duikt bij Klimaatverdrag

Kan dat? Ja, maar het maakt lidstaten zenuwachtig. Ze hechten aan hun soevereiniteit, en zien EU-instellingen niet graag voorop lopen. De ministers eisen dan ook garanties dat het bij een eenmalige actie blijft. Vrijdagmiddag bleek dit te zijn gelukt.

Gemakkelijk was het niet. Polen, het zwarte schaap van de EU als het om milieu gaat, probeerde de afgelopen weken nog wel een slaatje te slaan uit de paniek. „Ze zeiden: hé, jullie vinden Parijs kennelijk heel belangrijk, dus jullie willen dan vast wel toezeggingen aan ons doen”, zegt Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks). EU-landen hebben zich vastgelegd op een CO2-reductie van 40 procent in 2030. Het totaal van kolen afhankelijke Polen eist coulance.

Polen haalde al eerder zo’n truc uit, in 2014, toen het van onderhandelingen over emissiehandelssysteem ETS Chefsache wist te maken – en als Europese leiders een deal sluiten moet het unaniem. Het Poolse vetorecht opende destijds de deur naar concessies. Maar ditmaal was de druk op het land om in te binden enorm. De Fransen vinden het idee dat ze straks in Marrakesh misschien niet mogen meepraten over ‘hun’ Parijs-akkoord onverdraaglijk. Berlijn heeft totaal geen zin in spelletjes. „We kunnen ons geen koehandel permitteren”, zei de Duitse bewindsman vanochtend. Bovendien kunnen ministers een besluit nemen door te stemmen – en Polen dus ook wegstemmen. Dat bleek vrijdagmiddag niet nodig. De Polen bonden in.

Dit keer is het net goed gegaan, maar de volgende keer? Volgens Eickhout maakt de kwestie opnieuw pijnlijk duidelijk hoe moeilijk het is geworden om in Europees verband een besluit te nemen. „De EU was al complex, door de uitbreiding is het nog ingewikkelder geworden en door de vele crises in en rondom Europa neemt de bereidheid om er snel uit te komen ook nog eens af. De EU dreigt op allerlei fronten vast te lopen, in een wereld die steeds sneller beweegt.”