Rutte, maak van MH17 nu eens politiek

Premier Rutte is ook de premier van de 196 afgeslachte Nederlanders, schrijft een nabestaande. „De waarheid ligt op tafel. De muilkorf kan af.”

Foto Dimitar Dilkoff/AFP

De MH17 is neergeschoten met een uit Rusland afkomstige Boekraket, afgevuurd vanaf een landbouwveld in Pervomajski, een plaats die op dat moment in handen was van pro-Russische separatisten. Tot die overtuiging kwam het Joint Investigation Team woensdag na twee jaar strafrechtelijk onderzoek. Australië, België, Maleisië, Oekraïne en het Nederlandse OM werkten hierin samen.

De onderste steen moet boven, zei premier Rutte al op 18 juli 2014, een dag nadat het Malaysian Airlines-toestel uit de lucht was geschoten. 298 inzittenden lieten het leven, onder wie mijn broer Klaas-Willem.

De onderste steen is echter nog niet boven. De jacht op de daders moet nog beginnen. Was het Dmitri of Sergei die de knop indrukte? Waren ze bevoegd? Wie had het bevel? En waar zijn Dmitri of Sergei nu? Toch is dit tussenresultaat van groot belang. Om twee redenen.

Allereerst de positie van de Nederlandse regering. Tot nog toe hechtte de regering eraan het justitieel onderzoek niet te doorkruisen, om de schijn van vooringenomen te voorkomen. Begrijpelijk maar ook frustrerend. Voor alle betrokkenen waarschijnlijk. Maar door de onthullingen van het OM kan geen sprake meer zijn van vooringenomenheid.

Bovendien gaat juist dit tussenresultaat, dat nog niet ingaat op individuele verdachten, over de context. Het grotere geheel. En dat grotere geheel is geen strafrecht, maar politiek. Domweg omdat de arm van justitie nooit zo ver zal reiken. Helaas.

Een hightechwapen, afkomstig van en teruggekeerd naar grondgebied van de Russische Federatie. 1 en 1 is 2. Maar vooruit, formeel is de schuld van Russen aan de moord op 298 weerloze burgers nog altijd geen uitgemaakte zaak.

Iets anders wel. Zeker is nu dat Rusland de onderzoeken bewust frustreerde en tegenwerkte. Op 23 juli 2014 al organiseerde de Russische minister van Defensie een persconferentie. Daarin werd omstandig ‘aangetoond’ dat een Oekraïens jachtvliegtuig MH17 neerschoot. Toen dat ontkracht was, werd het officiële verhaal dat een raket door Oekraïne werd afgevuurd vanuit Zaroschenskoye. Ook niet waar. Rusland heeft luchtverkeersleidingsgegevens eerst willens en wetens vernietigd – en ze nu ineens weer gevonden.

Als deze nieuwe beelden al iets bewijzen, is het dat Rusland in juli 2014 loog. Rusland verwerpt de conclusies van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) ‘omdat Rusland niet gehoord is’ en ga zo maar door. Verzinsels, in weerwil van de oproep de VN-veiligheidsraad tot ‘full cooperation’. Rusland herhaalt ze bij voortduring, tot de dag van vandaag. Voor de zekerheid heeft het, als enige, tegen een VN-tribunaal gestemd. Zodoende is het vooruitzicht op een bevredigende rechtsgang wazig.

Nu is het tijd voor Nederland hier gewoon iets te gaan vínden. Iets te vinden van dit ostentatief schenden van internationale afspraken en resoluties. Van dit totale gebrek aan respect voor slachtoffers en andere getroffenen. De onafhankelijke waarheid ligt op tafel. De muilkorf kan af.

Deze regering was ook de regering van de 196 afgeslachte Nederlanders. Het is de regering van een land met een lang verleden als voorvechter van internationaal recht. Laten we zwijgend toe dat de definities daarvan in Moskou herschreven worden? Nu niet handelen (‘We wachten op een uitspraak van de rechter’, ik hoor het de premier al zeggen), zou weinig vertrouwen in ons eigen OM suggereren. En waarop wacht je dan? De rechter richt zich straks alleen op Dmitri en Sergei; niet op generaals en zeker niet op politiek verantwoordelijken.

Zo komen we bij de tweede kentering. Precies twee jaar geleden zat ik aan tafel met de politie. Na tien afschuwelijke weken was mijn broer Klaas geïdentificeerd. We zaten aan dezelfde tafel waar hij op 16 juli had gezeten, voordat hij de volgende morgen op vlucht MH17 stapte. Twee jaar, twee uitvaarten en meerdere crematies later, is een groot deel van hem nog steeds niet terug. Hij is geen uitzondering. Er zijn veel meer dan 298 levens verwoest. Door de gruwelijkheid van de moordpartij, maar zeker ook door twee jaar onzekerheid en de rookgordijnen die volgden.

Vladimir Poetin is degene die al twee jaar de waarheid kent en achterhoudt, zo weten we nu. Hij is degene die zijn eindverantwoordelijkheid voor dit bloedbad ontduikt. Het met chocola besmeurde kind dat ontkent van de bonbons gesnoept te hebben. Onlangs vierde hij de verkiezingsoverwinning van zijn Verenigd Rusland. Een partij gebouwd op de gekrenkte trots van een grote natie. Een partij op zoek naar het hervinden van die grootsheid, vooralsnog door hem te veinzen.

Welnu, Vladimir, nu is de tijd. Tijd om de staatsman te zijn waarvan je droomt. Om verantwoordelijkheid te nemen, ondermijnende acties te staken en openheid van zaken te geven. Daar hebben we meer aan dan het vinden van Dmitri of Sergei. Rusland zal pas groot zijn als het zich groot toont.

Sander van Luik is de broer van Klaas-Willem van Luik, die op 17 juli 2014 samen met 297 anderen omkwam bij de aanslag op Malaysian Airlines vlucht MH17.